ایدز درمان دارد یا خیر؟

ایدز درمان دارد یا خیر؟

گزارش: سعیده مرتضایی سردبیر مجله نیک و نو

دهم آذر ماه، روز جهانی ایدز نام گذاری شده است. این بیماری سالهاست که در سراسر جهان شیوع پیدا کرده و راه های زیادی برای پیشگیری از بروز این بیماری عنوان شده است. همچنین جهت درمان این بیماری بسیار تحقیق و بررسی صورت پذیرفته ولی نتیجه قطعی برای درمان آن گزارش نشده است. دراین بین افرادی سودجو،  مدعی درمان این بیماری به روش های متعددی شده اند که گاها سبب به وجود آمدن مشکل و تشدید بیماری شخص شده است. از این رو درصدد آن شدیم که مصاحبه ای با مرکز تحقیقات ایدز ایران و سپس مصاحبه ای با مراکز معتبر طب سنتی و طب نوین داشته باشیم تا همه چیز درباره این بیماری مشخص شود. مرکز تحقیقات ایدز در ساختمان بیمارستان امام خمینی قرار دارد. بعد از تماس و مراجعه توانستیم با مدیر مرکز، سرکار خانم زهرا بیات ارتباطی گرم و صمیمی برقرار کنیم و از چگونگی کار این مجموعه بزرگ به گفتگو بنشینیم.

لطفا برای شروع بفرمایید که مرکز تحقیقات در واقع مشغول به چه فعالیتی است ؟

در مرکز تحقیقات ایدز به جز کارهای درمانی که انجام می‌شود، یک بخش مجزا به نام یاران مثبت دارد. در واقع افرادی که به ایدز مبتلا هستند، یا وقتی برای اولین بار متوجه می‌شوند که HIV دارند داروهایی در مراکز مشاوره دریافت می‌کنند. به جز دریافت دارو، یک سری حمایت‌ها هم در این مرکز برای ایشان اتفاق می‌افتد که حمایت‌ها در قالب باشگاه یاران مثبت است.

این باشگاه فقط در تهران است؟ امکان دارد در خصوص باشگاه توضیحات بیشتری را بفرمایید؟

 از باشگاه یاران مثبت در کشور ۲۵ تا وجود دارد که یاران مثبت امام خمینی اولین و پر تعدادترین اعضا در این باشگاه حضور دارند.هر کدام از این باشگاه‌ها یاران مثبت در واقع زیرمجموعه دانشگاه علوم پزشکی هستند. قبلا با توجه به سیاست‌های کشوری و بین‌المللی فاند، بودجه‌ها را گلوبال فاند پرداخت می کرد و از چند سال پیش به دلیل اینکه خیلی ایران در زمینه HIV پرتلاش کار کرده است نیازی به ساپورت وجود نداشته و وارد برنامه‌های کشوری شده است. می‌توان گفت که این موضوع از نظر ما خوب نیست. اما از نظر سازمان بین الملی خیلی خوب است چراکه ما دیگر نیازی به فاند و کمک نداریم. ولی از نظر ما به خاطر مسائل بودجه کشوری و مسائل تحریم‌ها مقداری مشکلات مالی را ایجاد می کند.ولی فاند بین‌المللی، قطع بودجه را به دلیل پیشرفت ایران دانسته، و ما با توجه به هزینه‌هایی که داریم شرایط باشگاه آنقدر عالی و بی‌مشکل نیست. اما با این وجود توانسته‌ایم از چندین مرکز کمک بگیریم. توانستیم از افرادی که خودشان مایل هستند برای این قشر از بیماران کار کنند. چه از متخصصین، یا از پزشکان مختلف کمک بگیریم و یک سری کلاس‌های آموزشی توسط پزشکان و خیرین برگزار می‌شود. تعداد زیادی از کلاس‌ها، در مرکز تحقیقات توسط کارشناسان مرکز برگزار می‌شود. مبحث اصلی زنان را به صورت ویژه بنده برگزار می‌کنم و همگی به صورت رایگان هستند.

تعداد اعضای یاران مثبت چند نفر است؟

در باشگاه یاران مثبت ۸۰۰ نفر عضو داریم. این تعداد افراد همگی به ویروس HIV مبتلا هستند و با این ویروس زندگی می‌کنند و مدتی است که در این مرکز رفت و آمد دارند، با اصطلاحات و پیشگیری‌ها آشنا شده‌اند. اکنون می دانند چطور باید از ابتلای خانواده و پارتنرهایشان جلوگیری کنند. چگونه از بالا رفتن تعداد ویروس‌هایشان جلوگیری کنند و این امر با آموزش‌های تغذیه‌ای، بسیار کارساز است.

افراد چگونه از این شرایط بهره مند می شوند؟

افرادی که به این مرکز مراجعه می‌کنند در ابتدا پزشک متخصص آن‌ها را ویزیت می‌کند. سپس برای ایشان یک سری داروهای خاص HIV تجویز می شود. این داروها مسلما مانند هر داروی دیگری که انسان مصرف می‌کند احتیاج به یک سری مراقبت و یک سری پای‌بندی به درمان و دانستن عوارض دارو و دانستن اینکه تداخل دارویی که دارند چگونه است؟.. دارند. این داروها با یک سری داروهای دیگر تداخل پیدا می کنند و سبب می‌شوند که اثرات دارو از بین برود، یا کمتر شود، یا دارویی که از قبل جهت بیماری دیگری در دوز مناسب‌تری استفاده می‌کرده است اثرات بیشتری پیدا کند که این امر سبب صدمه زدن به بیمار می‌شود .

معمولا با چه داروهایی تداخل ایجاد می‌شود؟

لیست زیادی دارد و نمی‌توان به صورت قطعی اعلام کرد که کدام یک تداخل دارد. چرا که در بحث نمی‌گنجد به همین دلیل زمان مراجعه بیمار، از او می‌خواهیم که پزشک را محرم اسرار بداند و حتما اعلام کند که چه دارویی مصرف می‌کند. حتی زمانی که به ما مراجعه کرده و داروی HIV دریافت کرده است و به دلیل های متعدد، دچار بیماری دیگر هم شده و مجبور است به پزشکی جهت درمان( مثلا سرماخوردگی) مراجعه کند حتما به آن پزشک داروهای HIV را اعلام کند. چرا که برخی داروهای HIV هم متفاوت هستند. و ممکن است مثلا با همان داروی آنتی بیوتیک تداخل ایجاد کند.

حتی با داروهای گیاهی؟

 بله، در این بین یک سری مسائل هم وجود دارد که برای بیماران ایجاد مشکل می‌کند. در آموزه‌های باستان ما مسائلی در مورد طب‌سنتی و داروهای گیاهی وجود دارد که در قدیم‌الایام از این داروها استفاده می‌شده است. تاثیرگذار هم بوده‌اند در خیلی از بیماری‌ها این داروها کمک‌کننده هستند و تاثیر مثبت آن‌ها ثابت شده است. ولی بیماران به دلیل اینکه این داروها را خودسرانه مصرف می‌کنند و فکر می‌کنند از آنجا که شخص دیگری  زمان دچار شدن به یک نوع بیماری مثلا ریزش مو، داروی گیاهی خاصی را مصرف کرده و بهبود یافته است پس ایشان هم می‌تواند مصرف کند و انتظار بهبود هم دارند. حتی متاسفانه برخی افراد سودجو در طب‌سنتی و طب گیاهی بدون در نظر گرفتن وضعیت وخیم بیمار، به آن‌ها توصیه می‌کنند داروی شیمیایی فعلی را قطع کنید و فقط داروی گیاهی را با نظر من و روش من جایگزین شود که تاثیر بیشتری دارد… نتیجه این عمل افزایش تعداد ویروس‌ها را متاسفانه به همراه داشته است. که بیمار با حال خیلی بد و ناراحت کننده، مجدد به ما مراجعه می‌کنند و عنوان می‌کنند که از طب‌سنتی کمک گرفته‌اند و با مشکل مواجه شده اند. خب این مساله متاسفانه هم بیماران ما را دچار مشکل کرده است، هم اعتبار طب‌سنتی را خدشه‌دار می‌کند.متاسفانه چه بیماران ما چه بیمارهای دیگر، بدون اینکه تحقیق کنند که از کجا و چه مرکزی این نوع داروها تایید شده‌اند و سپس از آن‌ها استفاده کنند، در ابتدا مصرف می‌کنند و باعث شده است که دچار مشکلات متعدد و جبران‌ناپذیر شوند. خواهش ما از شما این است که اگر مرجعی دارید از طریق مجله معرفی کنید تا آن‌هایی که دارای مجوز و قابل تجویز نیستند اطلاع‌رسانی شود.

چه موارد مستندی برای شما وجود داشته است که طب سنتی برای ایدز مناسب نیست؟

برفرض مثال طبق تحقیقات بر روی بیماران HIV زمان مصرف چای کوهی بسیار با مشکل مواجه خواهند شد و  این نوع دارو برای اکثر بیماران HIV مضر است.استفاده از سیر خام برای این بیماران تداخل بسیار بالایی را موجب می‌شود. حتی محلول‌هایی که حاوی سیر هستند، هم نباید مصرف کنند. عوارض داروهای شیمیایی ایدز بسیار زیاد است. یک سری از این داروها سبب لاغری بیش از حد می‌شود و یک سری دیگر سبب چاقی مفرط می‌شود. یک سری سبب ریزش مو می‌شوند و به همین شکل عوارض زیادی را به دنبال دارند. حال بر فرض مثال داروی گیاهی با پایه سیر مصرف می‌کنند و همین امر سبب از بین رفتن اثر مثبت داروی شیمیایی فرد می‌شود.

اطلاع‌رسانی مرکز در این زمینه چگونه بوده است؟

هم در کلاس‌های دوره‌ای که هر هفته برگزار می‌شود و هم در کانال‌های مجازی که بیماران عضو هستند این موارد را متذکر می‌شویم. ولی از آنجا که محدودیت ما خیلی بیشتر است، چرا که همه افراد عضو تلگرام نیستند یا دسترسی به صفحات مجازی ندارند، یا مطالب را در تایمی که اعلام می‌شود را نخوانده‌اند،‌ قطعا در مقابل کانال‌ها و سایت‌های طب‌سنتی محدودیت‌ها بیشتر است و از این رو اطلاع‌رسانی هم ضعیف‌تر است.

اگر موافق باشید چند قدم به عقب برگردیم و برویم به ابتدای ماجرا که ایدز کلا چه نوع بیماری هست و پیدایش آن به چه صورت بوده است؟

ایدز یک بیماری مقاربتی است. که اولین بار در واقع، در انگلستان توسط هم‌جنس‌گراها شناخته شد. مدل استخراج ویروسی که وجود داشته از چند طریق بوده است و شخصی که برای اولین بار توانسته این موضوع را مطرح کند و جایزه نوبل را هم دریافت کرده است، یکی از راه‌های استخراج این ویروس را از طریق ادرار میمون کشف کرده است. در واقع یک گروه هماهنگ و همزمان، بر روی این موضوع تحقیق کردند. این گروه توانستند این ویروس را از طریق افراد هم‌جنس‌گرا هم استخراج کنند. به همین دلیل اولین بار نام آن را ویروس LOVE گذاشتند.اولین مشاهدات در مورد افرادی که دارای این ویروس بودند تب شدید، لاغری و ضعف زیاد بوده است. که در بررسی و ویزیت‌ها این موضوع شایع و هماهنگ در بین تمامی افرادی بود که رابطه جنسی بسیار زیاد و پرخطری را داشته‌اند.  این موضوع مشخص کرد که پایه این بیماری ارتباط بسیار زیاد با افراد هم‌جنس‌گرا است.

در مورد راه‌های انتقال آن صحبت‌های زیادی شده ولی مرکز ایدز دقیقا چه راه‌هایی را علت اصلی ابتلا به ایدز می‌داند؟

راه انتقال این ویروس، خون آلوده و فرآورده‌های خونی است. از طریق مادر به جنین یا حتی زمان شیردهی، حتی در حین زایمان طبیعی، انتقال از طریق رابطه جنسی پرخطر (در واقع رابطه‌ای که خطر ابتلا را افزایش می‌دهد یعنی عدم استفاده از کاندوم)، این راه‌ها در واقع راه‌های شناخته شده و کاملا جدی هستند. در نتیجه از طریق دست دادن، روبوسی کردن، استخر مشترک، انتقال داده نمی‌شود. در حال حاضر در کشور ما سازمان انتقال خون، فیلتر بسیار قوی و حساسی دارد که می توانیم بگوییم از طریق خون‌دهی که توسط سازمان انتقال خون صورت پذیرد، این اتفاق اصلا رخ نخواهد داد. وسایل آلوده دندان‌پزشکی یا انتقال از طریق سوزن و غیره حتما باید بررسی شود که بدانیم چقدر احتمال ایجاد بیماری وجود دارد. که البته بررسی شده اند و سرنگ‌های چند بار مصرف یا مشترک قطعا عامل بیماری خواهند بود. در کشور ما اکثر افراد مبتلا به این بیماری معتادین تزریقی هستند. که همین افراد از طریق رابطه جنسی، متاسفانه به همسران خودشان هم بیماری را منتقل کرده‌اند.

چه راهکارهایی را جهت پیشگیری از این بیماری پیشنهاد می دهید؟

اطلاع‌رسانی در این زمینه در سال‌های اخیر بسیار بهتر شده است و مردم ما در این مورد بسیار حساس‌تر شدند و راحت‌تر از قبل پیگیر روابط صحیح و سالم هستند. اما باید از طریق رسانه‌ها و روزنامه‌ها و سایت‌ها در این مورد بیشتر آموزش داده شود. به خصوص برای جوان‌ترها و باید به آن‌ها آموزش داده شود که راه‌های انتقال را بشناسند تا بتوانند از آسیب در امان باشند. حتما مساله ABC که مساله وفاداری در رابطه است یعنی استفاده از کاندوم در رابطه جنسی بسیار تاکید شود. تا بتوانیم این ویروس را در کشور خودمان به طور کامل مهار کنیم و بتوانیم در برنامه‌های جهانی که ۹۰،۹۰،۹۰ است شرکت کنیم.

 90،۹۰،۹۰، چه برنامه ای است؟

۹۰ درصد افراد مبتلا شناسایی می‌شوند. ۹۰ درصد از این افراد را در پروسه درمان قرار دهیم، و در نهایت ۹۰ درصد آنها باید به ویروس صفر برسند. افرادی که تعداد ویروسشان به صفر می‌رسند بر اساس راهنمایی‌های دنیا و کشوری هم می‌تواند مساله بچه‌دار شدن را به راحتی داشته باشند و هم می‌توانند با توجه به یک سری شرایط خاص ویروس را منتقل نکنند.

شرایط بارداری برای فردی که مبتلا به ایدز چه صورت عنوان شده است؟

اگر فرد تحت درمان ما، تعداد ویروس‌های HIV او، به صفر رسیده باشد، زیر نظر متخصصین عفونی قرار دارد و به صورت مداوم و صحیح داروهای تجویز شده را استفاده می‌کند و مقاومت دارویی بر اساس آزمایشات سازمان ندارد، و پایبندی دارویی دارد و از این مدت زمان صفر شدن ویروس و تحت نظر بودن ۶ ماه خواهد گذشت. در واقع نشان‌دهنده آن است که ویروس‌های صفر شده مجدد به وجود نیامده‌اند. در این صورت می‌تواند زمان اقدام به نزدیکی جهت بچه‌دار شدن را به سازمان اعلام کند و دستورالعمل‌هایی را سازمان برای ایشان عنوان می‌کند. این دستورالعمل سبب می‌شود که همسر ایشان هم به ویروس مبتلا نشود. خب ویروس‌ها صفر است و امکان انتقال وجود ندارد. اما با این وجود هر دو همسر تحت راهنمایی سازمان هستند که فرد با خیال راحت صاحب فرزند سالم عاری از ویروس شود.

در واقع ویروس صفر همان درمان قطعی است؟

خیر، ویروس به صورت کامل از خون بیرون نمی‌رود و فقط به صفر می‌رسد. تا زمانی که دارو مصرف می‌شود می‌تواند به صفر رساند و در همین مرحله نگه داشت در واقع ویروس صفر شده قابل تکثیر و انتقال نیست. ولی پایه‌ی ویروس در بدن بیمار وجود دارد.

از زمانی که شخص مبتلا می‌شود چه علائمی قابل مشاهده است؟

متاسفانه هیچ علائمی وجود ندارد و فقط شخص به وسیله آزمایش می‌تواند متوجه ابتلا شدنش شود.در واقع اگر در سازمان به پرسنل مراجعه کنید تعداد کثیری از آن‌ها به این ویروس مبتلا هستند. اما کارشان یکسان است و هیچ علائم غیرعادی ندارند.

بعد از مراجعه به مرکز ایدز لازم دانستیم که به مراکز طب سنتی هم سری بزنیم و یکبار هم از دید این عزیزان به بیماری نگاه کنیم و شایعات در مورد درمان قطعی طب سنتی را از منظر ایشان جویا شویم.مرکز طب طبری با سرکار خانم مهسا جهانگشت، درمانگر و نماینده این مرکز به گفتگو خواهیم نشست.

ایدز از دیدگاه طب سنتی چه نوع بیماری شناخته شده است؟

ما در طب سنتی بیماری با نام ایدز را نداشته ایم به چند دلیل: اول اینکه، بیماری به شکل گستردگی اکنون نبوده است.

دومین دلیل قید و بند در جامعه ارزش بالایی داشته است. سومین دلیل، جهان به شکل دهکده جهانی در نیامده بود.تمام این عوامل دلیل قدرتمندی برای شیوع و گسترش بیماری هست که امروزه بیش از ۳۴میلیون نفر. را در گیر کرده است.این بیماری، بیماری قرن بیستم هست. در سال ۱۹۸۶اولین نشانگان بیمار کشف شد. طب رایج و طب های مکمل هر کدام در صدد درمان این بیماری راههای بسیاری رو آزمودند. به جرات می‌توان گفت فقط فعلا به کنترل بیماری نائل شده اند.در طب رایج بیماری تحت ورود ویروس به بدن باعث تضعیف سیستم ایمنی می شود و شروع به تخریب سیستم ایمنی میکند و بیماری تحت سه دوره بر بدن غالب می شود. ورود این ویروس به ایران،اولین بار توسط خون وارداتی از فرانسه بود که ایران را درگیر کرد و مواردی اندک در مردان حاشیه خلیج فارس باعث شیوع بیماری شدند.

حال چرا نامگذاری HIV صورت گرفت که به اختصار ربط پیدا میکند به

Human immunodeficiency

Virus

که به ترجمه فارسی یعنی انسانی که با حمله ویروس دچار ضعف سیستم ایمنی شده است تعریف جامع و کاملی است.ولی در طب سنتی اسمی روی بیماری گذاشته نشده است. از روی علائم گاها به عفونت خون نامیده میشود.

و اینکه بر اساس مزاج بخواهیم بررسی کنیم قطعا افرادی که ضعف سیستم ایمنی رو دارن بیشتر در معرض بیماری هستند.

در واقع اچ آی وی یک ویروس است که باعث از بین رفتن سد دفاعی بدن می شود. ایدز مجموعه ای از امراض یا بیماری‌های نادری است که بدن را در شرایطی که سیستم محافظتی آلارم خطر را میدهد و درگیر میکند به نوعی از ضعف بدن برای حمله استفاده می کند.

آیا تا به حال بیماران مبتلا به ایدز به شما مراجعه کرده اند؟

تاهفتاد و دو ساعت زمان طلایی برای درمان هست که متاسفانه زمان خفته نامگذاری شده است. در این ساعت طلایی هنوزمراجعاتی نداشتیم.

قابل ذکر است، در کشور آلمان کیت‌هایی طراحی شده اند که در منزل این آزمایش را می توان انجام داد. در صورت آلودگی سرعت در درمان شکل میپذیرد که طرح بسیار عالی برای درمان محسوب می شود.

آیا افرادی که درمان قطعی برای ایدز را عنوان کرده اند را تایید می کنید؟

مدعی در همه موارد وجود دارد. اثبات نظر مهم است. با توجه به ساعت طلایی برای درمان منکر درمان نمی توان شد. ولی بعد از ساعت طلایی فقط فعلا کنترل صورت گرفته است.

در مورد مراجعات افراد آلوده به ویروس به دلیل جو حاکم بر کشور متاسفانه پزشکان با نگرشی که شایسته طب سنتی نیست مانع شدند. البته ناگفته نماند، که توزیع ناعادلانه امکانات و عدم ساماندهی افراد مدعی طب سنتی، این امکان خیلی رواج ندارد. معمولا مراجعاتی که داشته ایم بیمارانی بوده اند که به انتهای خط رسیدند وکاملا طب نویناز طرد شده بودند.

 طب سنتی برای پیشگیری راه کاری دارد؟

برای پیشگیری خیلی راه‌ها عنوان شده است. در طب سنتی پاکسازی فصلی که در هر فصل باید پاکسازی خون شکل بگیرد تا دور ریزها، خارج شوند. راه دیگر بیماران معتاد باید دقت در استعمال سرنگ داشته باشند. البته انتقال این ویروس از این طریق بسیار کاهش یافته است، که خبر خیلی خوبی است، ولی متاسفانه از راه جنسی به شدت افزایش داشته است. راه های جلوگیری از سرایت در طب سنتی همان موارد عنوان شده از طرف سازمان ایدز است.

 برای زنان مبتلا به ایدز، طب سنتی چه نظری دارد؟

برای زنان مبتلا به ایدز جهت بارداری هنوز طب سنتی راهکار مطمئن و اصولی را عنوان نکرده است. ولی در طب رایج سطح ویرال(تعداد ویروس در هر میلی لیتر خون) مادر با داروی ضد رترو ویروس تعداد لنفوسیتهای تی CDFOUR، در بدن را بالا می برند. به عبارت دیگر هر قدر تعداد سلول‌های دفاعی بیشتر باشد، ویروس کمتر می شود و شانس به دنیا آمدن نوزاد سالم بیشتر می شود. که مادر بعد از هفته ۱۲ بارداری، باید دارو مصرف کند .

آیا افرادی را می شناسید که درمان طب سنتی انجام داده اند و با مشکل برخورد کرده باشند؟

ما درمان خودسرانه ای در ایدز نداریم. درمان‌های طب سنتی هم مسیر با طب نوین هستند. اگر درست و اصولی باشند و ما شرح حال کامل و آنلاین از بیمار داشته باشیم، می توانیم با تغذیه و سته ضروریه از افزایش و شدت بیماری در راستای طب نوین کمک رسان باشیم. اما می دانیم که بسیاری از افراد به دلیل مراجعات مکرر به هر نوع مرکز یا داروخانه گیاهی،  از تمام داروهایی که می تواند پاکسازی خون باشد یا داروهایی از این قبیل را استفاده کرده اند. متاسفانه دچار تداخلات و تشدید بیماری شده است. از طرفی برخی از افراد که در این عرصه فعالیت دارند صحبت ها و راهکارهای اساتید را به غلط عنوان کرده اند و نام درمان قطعی به کار برده اند. در صورتی که همانطور که عنوان شد، در ساعات اولیه ابتلا می توان درمان را انجام داد. اما با گذشت زمان فقط از پیشرفت بیماری می توانیم جلوگیری کنیم.

تداخلات دارویی را چگونه می توان مدیریت کرد؟

در طب سنتی باید درمان با اصلاح تغذیه و اصلاح رفتاری شکل بگیرد. ورودی های خوراکی اولین ورودی حیات هستند. که باید نگاه ویژه ای به آن داشته باشیم. تداخل دارویی جایی معنا پیدا می کند که، شدت دارو های واردی، به سلامت فرد آسیب بزند. ولی اگر ابتدا اصلاحات انجام شود، عبور خوبی از این معضل خواهیم داشت.

باز هم صحبت ما در مورد اعلام طب سنتی در خصوص درمان این بیماری است. آیا صحت دارد؟

اینکه برخی از افراد مدعی درمان ایدز هستند را از دیدگاه دیگری باید بررسی کنیم. آن هم نگاه امید دادن به بیمار که نگاه خوبی است. ولی صرفا سند معتبری از درمان هیچ کدام از طب ها هنوز به رسمیت شناخته نشده است. ما همواره نیمه ی پر لیوان رو نگاه می بینیم و امیدواریم این ادعا، صرفا یک تجارت جهت جذب عده ای از بیماران درمانده نباشد. که قطعا کاری غیر انسانی است و خداپسندانه هم نخواهد بود.

و در آخر لطفا توصیه های اساتید طب سنتی که استاد خیر اندیش نیز در این باره صحبت داشته اند را بفرمایید؟

درمان‌هایی که در طب سنتی توصیه می شود، بیشتر تقویت سیستم خون است. چراکه زمانی بیمار مراجعه دارد که کاملا دوره ی آخر بیماری است و خون آلوده کاملا در بدن در حال تخریب است.

درمان‌هایی مثل دوسین، مخلصه و در نهایت حجامت است؛ که همه این موارد فقط شدت تخریب ویروس را کم می کند ولی ویروس را از بین نمی برد.