وقتی سردرد امان نمی‌دهد

وقتی سردرد امان نمی‌دهد

۲۶ اسفند ۱۳۹۷

دکتر داود فرزامی

تدابیری برای سینوزیتی‌ها

شاید کمتر توجیهی که در مفهوم سر دردهای پایدار و در تغییرات جایگاه خلط به معنی واقعی به آن پرداخته و به عنوان یک بیماری ماندگار معرفی شده، سر دردهای سینوزیتی است. از منظر طب اخلاطی که بیماری را تغییر جایگاه اخلاط در غیر محل خود می‌داند و ظهور آن علامتی بر یک علائم داخلی است، که نیاز است عامل برطرف شود، نه علامت.

حال در سردردهای سینوزیتی هم این‌گونه است و طبیعت اخلاط اینگونه نشان می‌دهد که خلط یک جسم سیار است و جهت بدل ما تحلل و رشد و نمو از طریق مرحله‌ی هضم‌ها میسر می‌شود.

حال اگر رطوبت در قسمت فوقانی یا سر ازدیاد پیدا کند خلط بلغم افزایش می‌یابد و در زمان که باد سرد و تغییر آب و هوای فصلی، مانند وارد شدن به فصل پاییز یا زمستان باعث تحریک و ازدیاد روند آب‌ریزش و تحریک در سینوس‌ها می‌شود. حال نگاهی از منظر طب اخلاطی و پیشگیری و پاکسازی که می‌تواند درمان منطقی و کارساز ایجاد کند، خواهیم داشت.

زمستان فصل عود کردن سینوزیت است. سینوزیت، بیماری شایعی‌ست و گاهی با سرماخوردگی و آنفلوآنزا اشتباه گرفته می‌شود.

سینوزیت معمولا بر اثر آلرژی یا ویروس ایجاد می‌شود. این بیماری درواقع التهاب سینوس‌های متصل به بینی است.

سینوزیت در همه‌ی سنین نشانه‌ای از تولید نزله‌ها «یعنی اخلاط کثیف و مزمن به عبارتی همان آب بینی» در سر، کم‌خونی ارثی، بلغم، کبد چرب، نفخ شکم و بیماری هورمونی است و آنتی‌بیوتیک‌ها در این بیماری ناموفق هستند؛ زیرا چرک‌ها فقط خشک می‌شوند و لیکن ذات آن در عروق باقی می‌ماند.

از منظر طب اخلاطی یا طب ابوعلی‌سینا، عمل اصلی سینوس‌ها، تخلیه‌ی رطوبت اضافه و مواد دفعی ناحیه‌ی سر و گردن (مغز، بینی، گوش‌ها، چشم‌ها، دهان و دندان‌ها و…) است.

در طب اخلاطی سردردها به چهار دسته تقسیم می‌شوند و از همین رو درمان‌های متفاوتی هم دارند.

سردردهای صفراوی، بلغمی، سوداوی و دموی انواع سردردهایی هستند که برای درمان آن‌ها باید روش‌های متفاوتی به کار گرفت و هر یک در زنان و مردان متفاوت بروز می‌کند.

سر درد سینوزیتی که نوعی سردرد سرد است، در کسانی که مزاج بلغمی دارند بیشتر دیده می‌شود.

علائم سردردهای بلغمی این است که درد معمولا از گردن و پشت سر شروع و هنگام سردی و استرس تشدید می‌شود. این نوع سردرد با بوهای گرم آرام می‌شود و گاهی همراه با حالت تهوع است.

این نوع سردرد در زنان بیشتر دیده می‌شود.

نسخه: درمان این نوع سردرد مصرف ارده با شیره‌ی انگور، استشمام عطر گرم به هنگام شب و مصرف رازیانه با عسل است.

سردرد سینوسی معمولا همراه با سینوزیت است. در این حالت لایه‌ی مخاطی سینوس‌ها متورم می‌شود. ممکن است در اطراف چشم‌ها، گونه‌ها و پیشانی حالت فشار احساس شود. درد و فشار بیشتر در ناحیه‌ی بالای بینی و بین دو چشم احساس میشود. شدت درد از متوسط تا شدید تغییر می‌کند و درمان آن دشوار است. بسیاری افراد و حتی پزشکان در مورد تشخیص سردردهای میگرنی یا عصبی از سردردهای سینوسی به اشتباه می‌افتند.

با این وجود بهتر است که نوع سردرد در ابتدا تشخیص داده شود و سپس به درمان آن اقدام شود. سردرد دلیل کافی برای این نیست که از نوع سینوسی باشد، بلکه نشانه‌های بسیار دیگری در ارتباط با سینوس‌ها باید همزمان وجود داشته باشد.

در بیشتر موارد همراه با سردردهای سینوسی، درد و فشار اطراف سینوس‌ها با تماس دست بیشتر می‌شود و حرکت‌هایی مانند چرخیدن یا به جلو خم شدن باعث بدتر شدن سردرد می‌شود. همچنین علائمی مانند تب، خستگی، سرفه، گلودرد، از بین رفتن حس بویایی و گرفتگی بینی نیز دیده می‌شود.

پیشگیری از سردرد سینوسی

۱٫ از قرار گرفتن در مقابل کولرگازی (باد کولر در زمان تعریق و بعد از حمام) اجتناب کنید.

۲٫ از محرک‌هایی همچون سیگار، قلیان، مواد حساسیت‌زا و آلودگی‌های هوا که باعث التهاب سینوس‌ها می‌شوند پرهیز کنید.

۳٫ اگر هوای اتاق خشک است از دستگاه‌های بخور استفاده کنید؛ اما مراقب باشید که بهداشت آن را کاملا رعایت کنید و بیش از حد از بخور استفاده نکنید؛ زیرا رطوبت بیش از حد هوا سبب رشد قارچ‌های مضر در هوا می‌شود.

۴٫ بعد از حمام گرم از سوار شدن بر موتور با پیشانی باز خودداری شود؛ زیرا باعث تحریک سینوس‌ها می‌شود.

مطمئن شوید که تهویه‌ی هوای منزل به خوبی صورت می‌گیرد و جایی برای رشد میکروب‌های مختلف وجود نداشته باشد.

۶٫ در طی روز از دوش آب داغ استفاده کنید؛ زیرا به رفع گرفتگی سینوس‌ها کمک می‌کند.

۷٫ از خوردن ادویه‌های تند و تحریک‌کننده مانند فلفل و پیاز خودداری کنید.

۸٫ مایعات و به ویژه آب زیاد بنوشید تا بدن دچار کم‌آبی نشود و راه تنفسی همیشه مرطوب بماند. خشک شدن راه تنفسی سبب التهاب و گرفتگی سینوس‌ها و در نتیجه سردرد می‌شود.

۹٫ بیشتر استراحت کنید. به ویژه در مواقعی که مبتلا به سردرد هستید.

علائم سردرد‌های سینوزیتی

* سردرد یا سنگینی سر به خصوص در ناحیه‌ی پیشانی و گونه‌ها

* آبریزش از بینی به صورت آبکی و یا مخاطی

* ترشحات پشت حلقی به ویژه صبح‌ها

* بوی بد دهان به صورت مداوم

* بی‌اشتهایی به خصوص برای صبحانه

* تنگی نفس و بدخوابی شبانه و احساس سنگینی نفس

* کندی جریان فکر و کاهش حافظه و تمرکز

* خستگی طول روز

* پف دور چشم

* خارش و خشک شدن گلو، احساس تشنگی مکرر و تلخی دهان

* حالت تهوع و استفراغ به ویژه پس از برخاستن از خواب

* حساسیت به گرما و سرما به ویژه باد گرم و سرد

* سرفه یا عطسه

* تنگی نفس، گرفتگی و اسپاسم عضلات گلو یا آسم

* سرماخوردگی مکرر و مزمن شدن سرماخوردگی‌ها

* سنگینی گوش یا خستگی و کاهش دید چشم

* گرفتگی بینی و احساس ورم داخل بینی

* تغییر وضعیت خلقی

درمان سینوزیت بر دو پایه اصلی استوار است

۱) باز کردن مجاری سینوس‌ها: تا ترشحات آن‌ها خود به خود تخلیه شود. این رویکرد مورد پذیرش طب جدید نیز است.

۲) کاهش ساخت ترشحات: این رویکرد عملا در طب جدید دنبال نمی‌شود. در طب جدید با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها و آنتی‌هیستامین‌ها ترشحات به طور فوری خشک می‌شوند و از حرکت و خروج باز می‌ایستند؛ اما در طب اخلاطی، خشک کردن ترشحات به معنای جلوگیری از تولید بیشتر ماده‌ی سینوزیت یعنی بلغم است.

نسخه‌های درمانی

* بخورها: بخور همان طور که از نامش پیداست، رساندن بخار محلول دارو در آب به ناحیه‌ی مورد نظر است. بخور دادن از روش‌های مهم درمانی در سینوزیت است؛ تا آنجا که بسیاری از سینوزیت‌ها با انجام این روش به تنهایی درمان می‌شوند. به همین ترتیب، در هر سرماخوردگی یا آنفولانزایی هم، اگر حتی هیچ دارویی در دسترس شما نبود، با آب خالی بخور دهید.

روش اثر بخور: عمل اصلی بخور، باز کردن مجاری سینوس‌ها، شل کردن ترشحات آن‌ها و در نتیجه تسهیل خروج آن‌هاست؛ اگر چه بسیاری از داروهای مورد استفاده در بخور، اثر خوبی در کاهش میزان تولید موضعی ترشحات هم دارند.

موادی که می‌توانید در مایع بخور استفاده کنید:

* بابونه شیرازی یا گاوچشم

* تخم گشنیز: بهتر است آسیاب یا نیم‌کوب شود.

* برگ اوکالیپتوس: تازه یا خشک فرقی نمی‌کند؛ فقط کمی خرد شود.

* آویشن

* اسطوخدوس

* کاه و…

همچنین می‌توانید از مخلوط ۲ یا چند ماده از مواد فوق استفاده کنید.

سرکه: می‌توان ۳ – ۲ قاشق غذاخوری سرکه (که بهتر است خانگی باشد) را به تمام محلول‌های بخور اضافه کرد. سرکه با بوی تند و تیز خود، مجاری سینوس‌ها را باز می‌کند و زمینه را برای نفوذ بهتر سایر داروها فراهم می‌کند. بخور سرکه به تنهایی (مخلوط با کمی آب) هم اثرات مفیدی دارد.

* روغن ویکس: مالیدن روغن ویکس بعد از حمام به پیشانی و بینی تا چند ساعت می‌تواند مفید باشد.

* چکاندن دارو در بینی: بسیاری از روغن‌ها، با نفوذ به داخل سینوس‌ها، مجاری آن‌ها را باز، ترشحات را نرم و قابل خروج و با طبع گرم خود، تولید ترشحات را کم می‌کنند. روغن‌هایی مانند روغن سیاه‌دانه، کنجد و زیتون. در این بین، روغن سیاه‌دانه بسیار قوی است؛ اما سوزش نسبتا شدیدی هم ایجاد می‌کند که اگر فرد آن را تحمل کند درمان سریع‌تری خواهد داشت.

* چکاندن روغن در چشم: برای این کار هر روز ۵- ۳ قطره روغن زیتون تصفیه نشده را داخل هر چشم بچکانید. این کار با افزایش میزان اشک باعث شست‌وشوی سینوس‌ها خواهد شد. این روش غیرمعمول، سوزش نسبتا زیادی دارد و در حالت عادی انجام آن توصیه نمی‌شود.

* غرغره: به مقدار یک قاشق عسل + یک چهارم نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کرده و روزانه چندبار غرغره و استنشاق شود.

* انفیه‌های طبی(جهت ایجاد عطسه): عطسه، سینوس‌ها را باز و ترشحات آن‌ها را تخلیه می‌کند. از داروهای مختلفی می‌توان برای ایجاد عطسه استفاده کرد. از ساده‌ترین راه‌ها جهت ایجاد عطسه، استنشاق مقدار بسیار کمی فلفل سیاه است. یک دستور ساده جهت تهیه‌ی انفیه‌ی طبی مناسب، آن است که یک قسمت کُندش را با ۴ قسمت تخم گشنیز و ۴ قسمت بنفشه، کاملا آسیاب کرده استفاده کنید.

اما در پایان این نکته بسیار مهم است که در طب اخلاطی باب سلامتی برآن است که حفظ سلامتی و حفظ بهداشت فردی می‌تواند در جلوگیری از بروز بیماری‌ها بسیار تاثیرگذار باشد و پایه و اساس طب اخلاطی در اصل اول تدبیر به غذا، سته ضروریه و بعد تدبیر به دوا است.