عادت‌های جسمی خواب

عادت‌های جسمی خواب

دکتر مهدی فهیمی؛ حکیم طب سنتی

 

افرادی که خواب خوبی دارند، سلامت‌شان بالاتر و طول عمرشان بیشتر است. در زندگی‌های صنعتی، کیفیت خواب و میزان وضعیت آن تغییر کرده که متاسفانه آثار منفی بر سلامت انسان‌ها به جا می‌گذارد. یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های کارشناسان، بهبود کیفیت خواب و کمک به حفظ سلامت مردم است.

 

تاثیر تغذیه روی خواب

اصلی‌ترین مسائل سلامت از دیدگاه طب سنتی، ارتباط تغذیه و خواب است که اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. تغذیه همراه صنعتی و ماشینی شدن تغییر کرده است. ورود انواع فست‌فودها، اضافه شدن انواع اسانس‌های مصنوعی به غذاها، خوردن غذاهای پرانرژی و کم شدن فعالیت روزانه‌ی افراد توانسته خواب بی‌کیفیتی را برای بیشتر مردم به ارمغان بیاورد از طرفی مسائل اجتماعی نیز نگاه‌های مردم به دنیای بیرون را تغییر داده و همه‌ی این‌ مسائل ما را به سمت بحران انرژی کشانده و باعث سلب آرامش‌مان شده است، اما چون انسان‌ در شب به آرامش بیشتری نیاز دارد این بحران بیشتر آزارش می‌دهد. وضعیت زندگی تاثیر مهمی در برنامه‌ی غذایی ما گذاشته است. به علت خستگی‌های استرس‌زا نه خستگی‌های جسمی، زمان شام خوردن به نیمه‌های شب، وعده‌ی صبحانه‌مان به ۱۲ ظهر کشیده شده است. ریتم خواب‌مان به هم خورده و از خواب صبحگاهی و عصر گاهی هم منع شده‌ایم. همه‌ی این موارد بر کیفیت و کمیت خواب‌مان تاثیر گذاشته و مدام از خودمان سوال می‌کنیم که چرا اینقدر خسته‌ایم و از زندگی‌مان لذت نمی‌بریم؟ متاسفانه این روزها، افراد بسیار زیاد کار می‌کنند، از نظر مسائل روحی استرس‌های سنگینی را متحمل می‌شوند غذای زیاد و ناسالم می‌خورند، بعد از خوردن شام‌های سنگین می‌خوابند و مرتب هم سوال می‌کنند چرا طول عمرمان کم شده و بیماری‌های جدید وارد زندگی‌مان شده است؟ با نگاهی به زندگی گذشتگان‌مان پی می‌بریم که چرا آن‌ها خوب زندگی می‌کردند و با وجود امکانات کم طول عمرشان زیاد بود، اما انسان‌های این دوره با اینکه امکانات آسایش و رفاهی زیادی دارند، اما کیفیت زندگی‌شان پایین آمده است!

 

شام را سبک بخورید

یکی از اتفاقاتی که امروزه با آن درگیر هستیم، بر هم خوردن ریتم زندگی طبیعی و مداخله‌گری مسائل صنعتی در آن است. خوردن غذاهای طبع سرد در حجم‌های زیاد و گذراندن شرایط پراسترس قبل از استراحت شبانه باعث می‌شود که کیفیت خواب پایین بیاید. یکی از دلایل دیدن خواب‌های آشفته و کابوس‌های شبانه، خوردن مقدار زیادی غذا در وعده‌ی شام است و خوردن حجم زیاد غذا باعث پایین آمدن کیفیت خواب می‌شود. وقتی فرد غذای زیادی می‌خورد، بخش زیادی از خون برای هضم غذا به طرف دستگاه گوارش می‌رود. از سوی دیگر، ماندگاری غذا در معده باعث می‌شود ریتم گوارش خون در بدن به هم بخورد، به حد کافی خون به مغز نرسد و همین مهم‌ترین عامل برای بر هم خوردن خواب شبانه است. بهترین غذا برای وعده‌ی شام، غذای سبک و سرد مثل ماست، خیار و پنیر است.

 

هنگام طبخ غذا به این مسائل توجه کنید

برای اینکه غذایی سالم داشته باشیم، باید با نحوه‌ی پخت آن آشنا باشیم. نکته‌های مهمی که هنگام طبخ غذا باید به آن‌ها توجه شود عبارت‌اند از:

  1. باید غذا را بشناسیم. ترکیب یک قاشق عسل با یک قاشق کنجد می‌تواند خواب بسیار لذت‌بخشی را به ارمغان بیاورد. اگر حجم کمی از مواد غذایی را کنار این ترکیب استفاده کنیم، بسیار راحت و عمیق می‌خوابیم.
  2. باید به زمان استفاده از غذا توجه کنیم. زمان استفاده از غذا باید موقع غروب آفتاب باشد نه نیمه‌ی شب. بهترین غذا هم یک وعده غذای سبک با طبع گرم و حجم کم است.
  3. یکی از موارد دیگری که بر خواب تاثیر می‌گذارد. مسائل روحی و روانی است که در طول روز برای هر فردی اتفاق می‌افتد. بهترین آرام‌بخش قبل از خواب برای فرد از نظر روحی روانی، به یاد آوردن نعمت‌هایی است که خداوند در طول روز به ما ارزانی کرده است؛ مثل طلوع و نورافشانی خورشید آب و هوا، روزی حلال، کار مفید و… یادآوری و نعمت‌هایی که خدا به ما ارزانی کرده قبل از خواب باعث ایجاد آرامش می‌شود و یک خواب بسیار آرام و راحت را برای ما همراه خواهد داشت.

 

ذهن‌تان را آرام کنید

برای اینکه تنش، اضطراب و فکرهایی که از صبح با آن‌ها درگیر بودیم، خواب شبانه‌مان را تحت تاثیر قرار ندهند، باید ذهن را تربیت کنیم. تربیت کردن به معنای مرتب کردن است؛ یعنی، ما باید چیدمانی را در ذهن خودمان ایجاد کنیم که کاملا حساب شده باشد. یکی از چیدمان‌ها، تغییر وضعیت است؛ یعنی، اینکه ما باید قبل از خواب مسائل و نعمت‌های مثبت را به ذهن برگردانیم. موضوعی دیگر که به خصوص باید در خواب کودکان به آن توجه کرد، این است که هیچ وقت با غصه و ناراحتی به رختخواب نروند. خوابیدن با غصه یک بیماری ایجاد می‌کند که در طب سنتی به آن «غم‌باد» می‌گویند. این بیماری باعث متورم شدن گلو می‌شود. اختلالات شایع تیروییدی که این روزها به وفور در بین مردم شاهد بروز آن هستیم شباهت زیادی با غم‌باد دارد. همیشه سعی کنید کودکان با قصه بخوابند نه با غصه و اگر کسی خدایی نکرده با غصه سر بر بالین گذاشت، حتما بیدارش کنید با او صحبت کنید و بعد اجازه بدهید بخوابد. یکی دیگر از مسائلی که به طور جدی در خواب تاثیرگذار است، شرایط محیطی است که در آنجا می‌خوابیم؛ به طور مثال، زیاد بودن نور، مانع خواب خوب است. قبل از خواب باید وضعیت محیط را کاملا اصلاح کنیم.

از موارد دیگری که باید قبل از خواب به آن توجه کرد، استشمام بوهایی است که می‌تواند روی خواب تاثیرگذار باشد. امروزه پزشکان طب نوین برای درمان اختلالات خواب، داروهای بسیار قوی تجویز می‌کنند که باعث سردی مغز می‌شود؛ یعنی، فرد با کرختی به خواب می‌رود و صبح هم با کرختی از خواب بیدار می‌شود، اما پزشکان طب سنتی خوراکی‌هایی به فرد توصیه می‌کنند که مغز را گرم می‌کند و فرد با فوران و گردش مناسب خون به مغز، به خواب می‌رود. از بوهایی که بسیار در داشتن خوابی آرام تاثیرگذار است، بوی گلاب یا عطر گل نرگس است. به این صورت که قبل از خواب روی دستمال کمی گلاب بریزید، و کنار بالشت‌تان بگذارید و با استشمام بوی آن، خواب لذت‌بخشی را تجربه کنید همین روش را برای استفاده از عطر گل نرگس به کار ببرید. استشمام بوهایی مانند حشره‌کش‌ها، رنگ‌ها یا بوی سرخ کردنی‌ها و ادویه‌جات، خواب را کم می‌کنند و در مقابل بوهای لطیف، خوابی عمیق و آرام را در پی خواهند داشت. استشمام بوی گل‌هایی که طبع گرم دارند، در این زمینه بسیار مفید هستند. یکی دیگر از موضوعاتی که در مورد خواب باید به آن دقت داشته باشید اینکه احساس خواب باید با خوابیدن هم‌زمان باشد. یکی از نمونه‌هایی بارز این مورد توصیه‌ی ماموران راهنمایی و رانندگی است که همواره می‌گویند: «فرد اگر احساس کرد خوابش می‌آید، باید بخوابد.» زمانی که خسته می‌شوید، احساس خواب به چشم‌تان القا می‌شود و پلک‌ها به سمت بسته شدن پیش می‌رود. در این وضعیت ۲۰ دقیقه اصرار به بیدار ماندن مساوی است با دو ساعت بی‌خوابی شدید که خستگی مفرط مغز را به وجود می‌آورد. پس زمانی که ما احساس کردید به خواب نیاز دارید، باید شرایط خواب را برای خودتان فراهم کنید. اگر این اتفاق نیفتد، حالت بی‌خوابی شدید به وجود می‌آید که عواقبی همچون سردرد همراه دارد. افراد زیادی به این مشکل مبتلا هستند که سر شب خواب‌شان می‌گیرد، ولی نمی‌توانند بخوابند و بعد از آن هم تا اذان صبح دیگر خواب نمی‌برد. این به این معناست که اگر به ریتم مغز احترام نگذارید و سعی در بر هم زدن آن داشته باشید باید عوارضش را تحمل کنید؛ پس زمانی که خواب به سراغ‌تان می‌آید باید به آن بها بدهید و بخوابید. در جوامع سنتی عقیده بر این بود که هیچ وقت کسی را سریع از خواب بیدار نکنید و خبر بد را در این حالت به فرد ندهید، چون این‌ها باعث به هم خوردن ریتم خواب می‌شود. معمولا صبح‌ها والدین بچه‌ها را با فریاد «بدو» و «سریع باش» بیدار می‌کنند که چندان درست و اصولی نیست. سعی کنید در شروع روز چنین خطاب‌هایی را استفاده نکنید و اگر می‌خواهید فرد را از خواب بیدار کنید حتماد با آرامش این کار را انجام دهید، زیرا بر هم خوردن ریتم خواب عوارض خیلی بدی در برخواهد داشت زمانی که در خواب عمیق هستید و به هر دلیلی مجبور شویم که خیلی سریع از خواب بیدار شوید. این قطع خواب یک خستگی مزمن را ایجاد می‌کند.

 

بابونه بخورید، راحت بخوابید

از گذشته‌های دور، انسان‌ها برای داشتن خوابی راحت، چای بابونه می‌نوشیدند. بررسی‌های دانشمندان هم حاکی از آن است که چای بابونه خواص آرام‌بخش زیادی دارد. البته نوشیدن زیاد آن هم، عوارض جانبی و خطرناکی را به دنبال خواهد داشت. همچنین، به افرادی که آلرژی دارند و خانم‌های باردار توصیه می‌شود که از نوشیدن این چای بپرهیزند.

 

خوابی خوش با سنبل‌الطیب

ریشه‌ی گیاه سنبل‌الطیب از دو هزار سال پیش تاکنون به عنوان داروی ضد دلشوره و آرام‌بخش شناخته شده است. تحقیقات و مطالعات نشان داده ریشه‌ی گیاه سنبل‌الطیب، به داشتن خوابی راحت کمک می‌کند و کیفیت خواب را بهبود می‌بخشد؛ البته تاثیر این گیاه دارویی در درازمدت نمایان می‌شود؛ بنابراین، برای اثربخش بودن باید این مکمل را هر شب مصرف کنید. به یاد داشته باشید حداکثر زمان مصرف سنبل‌الطیب شش هفته است.