درمان تـورم پروستـات بر اساس طب سنتـی ایـران

درمان تـورم پروستـات بر اساس طب سنتـی ایـران

دکتر محمد علي زارعيان

دبير انجمن تحقيقات طب سنتي ايران

 

پروستات عضوي مختص مردان است که از تركيب بافت غده‌اى و بافت ليفى عضلانى تشكيل شده است. تقريبا به شكل مخروط بوده كه قاعده‌ى آن در زير گردن مثانه قرار دارد و راس آن متوجه پايين است. پروستات تقريبا ۴ سانتى‌متر عرض، ۳ سانتى‌متر ارتفاع و ۲ سانتى‌متر قطر قدامى- خلفى دارد. غده‌ى پروستات عضو كوچكى است كه پيشابراه را بعد از خروج از مثانه محاصره مى‌كند. پروستات مايع بى‌رنگ و لزجى ترشح مى‌كند كه براى تحرك و بارور بودن اسپرم (سلول نر) لازم است.

 

مهمترين عوارض پروستات

عارضه‌هاى مهم در پروستات از اين قرار هستند:  بزرگ شدن، التهاب و تومورها.

بزرگ شدگى غدهى پروستات

علت آن معلوم نيست و معمولا از ۴۰ سالگى به بعد رخ مي‌دهد. علايم بزرگ شدن پروستات که بسته به مرحله‌ي بيماري مي‌توانند دايمي يا رفت و برگشتي باشند، عبارتند از:

ضعيف شدن فوران ادرار

تاخير در شروع خروج ادرار از مثانه

تكرر دفع ادرار به خصوص در شب

نياز فورى به ادرار كردن و ناتوانى در كنترل آن

بى‌اختيارى ادرارى

احساس اين كه مثانه كاملا خالى نشده است.

خروج چند قطره ادرار پس از پايان ادرار.

هر چه زودتر از بزرگ شدن پروستات آگاهى حاصل شود، شانس جلوگيرى از پيشرفت آن زيادتر خواهد بود.

 

التهاب غدهى پروستات

‌هنگامى غده‌ى پروستات ملتهب مى‌شود كه عفونى شده باشد و معمولا با التهاب پيشابراه همراه است. عفونت‌هاى حاد آن معمولا با تب و لرز، تكرار ادرار حتى به مقدار كم، سوزش و درد در هنگام دفع ادرار و درد كمر يا بيضه كه به پشت كشيده مى‌شود، همراه هستند. براى درمان آن از داروهاى مسكن و نوشيدنى‌ها استفاده شده و شستن مجارى ادرارى، استراحت و مصرف يك دوره كامل آنتى‌بيوتيك كه از ورود باكترى‌ و ميكروب‌ها به مثانه جلوگيرى مى‌کند، توصيه مى‌شود.

 

سرطان پروستات

‌هر نوع وضعيت غير عادى در ادرار نيازمند مراجعه به پزشک است. نشانه‌هاى آگاه كننده‌ى سرطان پروستات فقط موقعى ظاهر مى‌شوند كه اين بيمارى به يك مرحله‌ى پيشرفته رسيده باشد. اين علايم اخطاردهنده عبارتند از:

ريختن چكه‌اى ادرار

ناتوانى در دفع ادرار

وجود مشكل در شروع دفع ادرار يا قطع جريان آن

تكرار دفع ادرار به دفعات متعدد به خصوص در شب

وجود خون در ادرار

احساس درد يا سوزش موقع دفع و بزرگ شدگى غير سرطانى پروستات.

‌در موارد پيشرفته ممكن است به علت گرفتار شدن اعصاب در لگن يا به علت انتشار سرطان به استخوان‌ها در نقطه‌اى از بدن به ويژه ناحيه‌ي کمر، درد عارض شود. در مورد سرطان پروستات نيز مانند ساير سرطان‌ها تشخيص زود يا به موقع آن داراى اهميت زيادى است. به اين منظور مردها، به خصوص در صورت داشتن سابقه‌ى ارثي‌، بايد از سن ۴۰ سالگى به بالا ساليانه مورد غربالگري قرار گيرند، همچنين هر کدام از علايم هشداردهنده بايد مورد توجه و پيگيري قرار گيرد تا زمان طلايي براي درمان از دست نرود.

 

بيماريهاي پروستات در طب سنتي

در طب سنتي ايران پروستات به عنوان يک عضو مستقل شناخته نشده است؛ بنابراين بيماري‌هاي آن در دسته‌ي بيماري‌هاي مثانه و پيشابراه مورد بحث قرار گرفته است.

از آن جهت که پروستات بافت متخلخلي داشته و در ناحيه‌اي قرار گرفته که خون‌رساني زيادي دارد، به سهولت پذيراي مواد بيماري‌زا مي‌گردد؛ بنابراين معمولا در بيماراني که به دلايلي مختلف از پس دفع مواد موذي بدن برنمي‌آيند، اين عضو درگير مي‌گردد و پذيراي اين مواد خواهد بود.

گاهى «گرمى و حرارت» در غده‌ي پروستات تمركز مى‌يابد. در اين هنگام اين عضو از ديگر اعضاى بدن «گرم‌تر» مى‌شود. با خوردن خوراكى‌هاى «گرم» همانند خرما و دارچين، غده‌ي پروستات «گرم‌تر» شده، با تحريك حاصله ورم مى‌كند و در نتيجه راه ادرار، بند مى‌آيد كه البته قابل علاج است.

گاهى «سردى» در جسم پروستات غالب مى‌شود. در اين حالت، به علت سردى و رطوبت هواى خارج يا با خوردن غذاهاي «سرد و تر»، پروستات متورم مى‌گردد. اين عارضه نيز با داروهاى مناسب قابل درمان است.

بعضى اوقات نيز جسم پروستات حساس شده و تحت تاثير و تحريك اعصاب واقع مى‌شود. در اين موقعيت، در اثر حرص، جوش و عصبانيت حالت انقباض در آن پديدار مى‌گردد، در نتيجه مجراى پروستات جمع و بسته شده و بول بند مى‌آيد. اين عارضه نيز با داروهاى مناسب قابل درمان است.

پاره‌اى اوقات پروستات سخت و سفت شده، تصلب پيدا مى‌كند و مجراى بول را تنگ مى‌سازد. در چنين موقعيتي، فقط با ابزاري مانند «سوند» مى‌توان به مجراى پروستات وارد شده و ادرار را خارج نمود. در اين حالت تنها چاره، عمل جراحى خواهد بود. گاهى نيز پروستات به عارضه‌ي سرطان مبتلا مى‌شود كه تنها علاج آن هم، عمل جراحى است.

 

داروهاي سنتي براي درمان پروستات

داروهايي كه قدما براى رفع ورم پروستات و حبس البول به كار مى‌بردند بسيار زياد بوده است. بر‌اساس قواعد طب سنتى، هر يك از آنها را بايد اول با طبيعت بيمار وفق داد و بعد تجويز كرد تا نتيجه‌ي مطلوب حاصل گردد، در غير اين صورت گاه داروى به كار برده، سبب شدت بيمارى خواهد شد.

پيشينيان همچنين مى‌دانستند که هيجان و تحريک اعصاب اثر زيادى در ايجاد حبس البول دارد. از سوى ديگر، سوزش مثانه و مجارى ادرار در تشويش و اضطراب عصبى موثر است. به همين دليل براى درمان حبس البول علاوه بر داروهاى لازم، درمان عوارض روانى و عصبى را نيز ضرورى و واجب مى‌شمردند. همچنين توجه به رفع يبوست در درمان ورم پروستات از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

يکي از داروهايي که به اين منظور استفاده مي‌شده، انغوزه بوده است.

يكى ديگر از داروهايي كه براى پيران بسيار مفيد و موثر است مغز گردوست كه خوردن آن باعث رفع سوزش و درد پروستات شده و تكرار ادرار را برطرف خواهد نمود. دوم آن كه مانع پيشرفت و بزرگ شدن پروستات شده، مجرا را گشادتر و دفع بول را سهل‌تر خواهد كرد. همچنين اثر ترميم كننده در همه‌ي قسمت‌هاى مجرا خواهد داشت؛ به ويژه در پيران، باعث رفع يبوست و سستى روده‌ها شده و زخم و التهاب روده‌ي بزرگ را برطرف و اصلاح خواهد كرد. مغز گردو تشنج روده‌ها را كم كرده و گاهى باعث رفع آن نيز خواهد شد. همچنين مانع تخمير غذا در روده‌ها گرديده و سموم را از بدن دفع خواهد كرد. بسيارى از مواد معدنى و ويتامين‌ها را به بدن رسانيده و سبب چاقى و نرمى پوست خواهد گرديد. مغز گردو در دفع كرم‌هاى روده نيز مفيد و موثر است.

 

روشهاي استعمال دارو

براي استعمال داروهاي مخصوص پروستات از روش‌هاي مختلفي استفاده مي‌شود که عبارتند از:

استعمال خوراکي دارو که بيشتر شامل داروهاي ادرارآور، مقوي کليه و مثانه است.

استفاده از حقنه يا انماي دارو به اين صورت که داروها از طريق مقعد و راست روده به داخل روده‌ها تخليه مي‌شود.

استفاده از شياف‌ها يا فتيله‌ها که داروهاي عجين شده با پارچه، موم يا امثال آن از طريق مقعد استعمال مي‌شود.

استفاده از داروهاي موضعي که در قسمت عانه يا پرينه به صورت ضماد استعمال مي‌شود.

استعمال دارو از طريق پيشابراه بوده که حالتي شبيه به حقنه دارد ولي از طريق پيشابراه صورت مي‌گيرد.

 

چند دستور طبي ساده

يکي از مواردي که در رفع تورم پروستات، مجاري ادراري و کليه‌ها مؤثر دانسته‌اند، استفاده از شيره‌ي خنك‌ها است. شيره‌ي خنک‌ها ترکيبي از چند بذر است که بسته به مواد داخله در ترکيب آن، طبيعت گرم، سرد يا معتدلي خواهند داشت. مثلا ترکيب تخم خربزه، تخم گرمك، تخم كدوى شيرين و تخم شبت، گرم؛ ترکيب تخم خيار، تخم خرفه‌، تخم كدوى شيرين و تخم گشنيز، سرد و ترکيب تخم خربزه، تخم گرمك، تخم خيار و تخم كدوى شيرين، معتدل است. اين بذرها را مي‌توان به چند شکل شيره کشيد و مصرف کرد.

يکي از روش‌ها اين است که آنها را جوشانيده، صاف نموده و آب آن را ميل کنيد.

راه ديگر اين است که آنها را در يک پارچه‌ي کتان بسته، داخل ظرف آب قرار داده، بعد از ۲۴ ساعت پارچه را خارج نموده، همراه با محتوياتش فشار داده و آب آن را مصرف نماييد.

روش ساده‌تر اين است که اين بذرها را داخل دهان ريخته، جويده، شيره‌ي آن را مکيده و تفاله‌اش را خارج نماييد.

شيره‌ي خنک‌ها بسته به طبع بيمار، در بهبود وضع کليه‌ها، کاهش ورم، التهاب و بهبود حال بيمار کمک کننده هستند.

ديگر داروهايي که به تناسب مزاج بيمار مي‌توان آنها را مورد استفاده قرار داد عبارتند از: مصرف روزانه يک عدد گوجه فرنگي رسيده‌ي خام، مصرف روزانه يک عدد کيوي رسيده بدون پوست، مصرف روزانه يک قاشق غذاخوري زرشک خام، مصرف روزانه چند عدد اسپند، خربزه‌ي شيرين و خارخسک.

استفاده از آب ترب، آب کرفس و آب نخود سياه در انواع عسر البول از جمله ورم پروستات سودمند است.

اسفناج يا برگ کوبيده‌ي چغندر را با ريشه‌ي شلغم پخته و با ماست و مانند آن ضماد نموده و بر موضع مى‌مالند. از ديگر ضماد، استفاده از ضماد پياز رنده شده در قسمت پايين ناف است.