ویتامین‌ها را از راه طبیعی به بدن برسانید نه شیمیایی!

ویتامین‌ها را از راه طبیعی به بدن برسانید نه شیمیایی!

دکتر مهدی شکر گلپایگانی؛متخصص طب سنتی

مواد غذایی مصرفی در شش گروه قرار می‌گیرند. این دسته‌بندی برمبنای ترکیب شیمیایی مواد غذایی بوده و بدن نیز به همه‌ی این مواد نیاز دارد. یکی از اصول مهم در تغذیه‌ رعایت اعتدال در مصرف است؛ به گونه‌ای که طی شبانه‌روز ترکیب کاملی از این مواد غذایی و با نسبت مشخص و مورد نیاز بدن باید مصرف شود. بهتر است این مواد غذایی شش‌گانه بر مبنای مزاج فرد، جنس، سن و شرایط  خاص مثل دوره‌ی بارداری و شیردهی زنان تغییر داشته و مورد استفاده قرار گیرد. شش گروه مواد غذایی  شامل موارد زیر هستند:

  • آب
  • مواد قندی
  • چربی‌ها
  • پروتئین‌ها
  • ویتامین‌ها
  • املاح یا مواد معدنی

چهار گروه اول جزء مواد غذایی اصلی هستند که تامین انرژی و مواد لازم برای ساختار فیزیکی و فعالیت‌های حیاتی بدن را به عهده دارند. دو گروه آخر ویتامین‌ها و املاح، در حجم بسیار کمتری نسبت به چهار گروه اول مورد نیاز بدن هستند؛ در حد میلی‌گرم و حتی کمتر، بدین جهت ریزمغذی‌ها نام دارند. این دو گروه از مواد  -ویتامین‌ها و املاح- در فعل و انفعالات شیمیایی و آنزیمی ‌بدن نقش اساسی دارند. در این مقاله در مورد ویتامین‌ها و عملکرد آنها در بدن و نحوه‌ی تامین آنها از مواد غذایی بحث خواهیم داشت.

ویتامین‌ها

ویتامین‌ها ترکیبات آلی هستند که به مقدار کم در مواد غذایی یافت می‌شوند و مقدار کم هم مورد نیاز بدن بوده و عموما در بدن تولید نمی‌شوند و نیاز است حتما از طریق طبیعی یعنی خوراکی و نه شیمیایی به بدن رسانده شود. متأسفانه امروزه یکی از اشتباهات متعارف علمی ‌و پزشکی این است که تامین ویتامین‌ها از طریق مواد غذایی صورت نگرفته و بیشتر از طریق مکمل‌ها و به شکل دارویی تجویز می‌شوند که در اکثر موارد فایده‌ی چندانی برای فرد نداشته بیشترین سود آن متوجه شرکت‌های دارویی و صنعت دارویی می‌شود. اگر بخواهیم به طور خلاصه نقش ویتامین‌ها را در بدن بیان کنیم به این موارد می‌توان اشاره کرد:

  • پایدارکننده‌ی غشاء سلول‌های بدن
  • نقش مهم در ساختمان و عملکرد هورمون‌ها
  • نقش آنزیمی‌ در فعل و انفعالات بدن
  • دخالت در بیان ژن‌ها (یعنی فعال کردن یا خاموش کردن ژن‌ها)
  • نقش در سیستم ایمنی بدن
  • نقش آنتی‌اکسیدانی و ضد سرطانی

ویتامین‌های مورد نیاز بدن به دو گروه تقسیم می‌شوند:

الف- ویتامین‌های محلول در آب: مثل ویتامین‌های گروهB؛ این ویتامین‌ها در بدن ذخیره نشده و باید به طور مرتب از طریق موادغذایی تامین شوند.

ب- ویتامین‌های محلول در چربی: شامل ویتامین‌های گروه A/D/E/K؛ این ویتامین‌ها در بدن ذخیره می‌شوند و اگر مدتی از این گروه ویتامین‌ها مصرفی صورت نگیرد، بدن کمبود پیدا نکرده و از ذخایر خود استفاده می‌کند.

ویتامین A

ویتامین A نقش مهم و اساسی در رشد و نمو دوران جنینی ، دوران نوزادی و کودکی دارد؛ بدین جهت توصیه‌ی موکد می‌شود مادران در دوره‌ی بارداری و شیردهی و دوران رشد کودک و نوجوان حتما مواد غذایی حاوی ویتامین A را در برنامه‌ی غذایی خود و فرزندان خود قرار دهند، در غیر این صورت تا آخر عمر عوارض کمبود این ویتامین سلامتی انسان را تهدید می‌کند.

عملکرد این ویتامین در بدن:

  • نقش اساسی در تمایز سلولی در دوران جنینی، رشد و نمو جنین و دوره‌ی رشد کودکی و نوجوانی
  • نقش در سیستم ایمنی بدن و تنظیم پاسخ ایمنی بدن به عوامل بیماری‌زای داخلی و خارجی
  • پیشگیری از سرطان
  • نقش موثر در کارکرد سیستم بینایی

ویتامین A به صورت ماده‌ی پیش‌ساخته در مواد غذایی با منشاء حیوانی و گیاهی وجود دارد.

بعضی از منابع تامین ویتامین A  در مواد غذایی برای کودکان و نوجوانان:

منابع حیوانی شامل: جگر/ تخم مرغ/ انواع گوشت/ کره

منابع گیاهی شامل: هویج/ کدو حلوایی/ آلو/ طالبی/ هلو/ کلم/ گوجه‌فرنگی/ اسفناج

ویتامین D

ویتامین D یکی از مواد ضروری و مهم برای قوام اسکلتی بدن و دندان‌هاست که علاوه بر تامین آن از طریق مواد غذایی با کمک نور خورشید و از طریق تماس مستقیم با نور خورشید بر پوست قابل تولید در بدن است.

نکته: بهتر است شیرخوار یا کودک در طی هفته دو تا سه بار و هر دفعه به مدت ۱۰ دقیقه در معرض نور مستقیم خورشید قرار گیرد، بدین ترتیب قسمتی از نیاز بدن به ویتامین D  رفع می‌شود.

نقش ویتامین D در بدن:

  • حفظ غلظت کلسیم و فسفر به مقدار نرمال در بدن
  • افزایش جذب کلسیم مصرفی در دستگاه گوارش
  • کاهش خطر ابتلا به بعضی از انواع سرطان مثل سرطان پروستات، پستان، روده‌ی بزرگ، ریه

منابع غذایی حاوی ویتامین 😀 روغن کبد ماهی، زرده‌ی تخم مرغ، کره، خامه، جگر

ویتامین E

این ویتامین به عنوان ویتامین جست‌وجوگر عوامل بیماری‌زا شناخته می‌شود؛ چرا که در صورت تامین مقدار کافی آن در بدن عوامل بیماری‌زا را شناسایی و خنثی می‌نماید. والدین باید توجه کنند اگر فرزند سالمی‌ می‌خواهند حتما باید در برنامه‌ی غذایی روزانه از منابع تامین طبیعی این ویتامین استفاده کنند.

نقش ویتامین E در بدن:

  • حفاظت بدن در برابر عوامل سرطان‌زا
  • پیشگیری از بیماری‌های قلب و عروق
  • دخالت در تنظیم واکنش‌های متابولیک بدن
  • پیشگیری از بیماری کاتاراکت (آب مروارید)
  • حفاظت مفاصل در برابر مشکلاتی مثل آرتروز

منابع غذایی حاوی ویتامین E :

  • مغزها شامل بادام/ گردو/ پسته/ فندق/ بادام هندی.
  • زیتون و روغن زیتون
  • زردآلو
  • لوبیا/ سویا/ ذرت
  • جوانه‌ی گندم
  • تخم آفتابگردان

 

ویتامین  K

این ویتامین به مقدار کم در روده‌ها و توسط باکتری‌های ساکن روده تولید می‌شود ولی با منابع غذایی نیز باید به بدن برسد چرا که با کمبود آن بدن دچار خون‌ریزی مکرر و غیر قابل کنترل می‌گردد.

نقش ویتامین K در بدن:

  • نقش اصلی در انعقاد خون
  • نقش در استخوان‌سازی جنین و دوره‌ی نوزادی
  • تنظیم سیستم‌های آنزیمی ‌بدن

منابع غذایی حاوی ویتامین K:

منابع حیوانی: لبنیات/ گوشت/ تخم مرغ/ گوشت قرمز و گوشت بوقلمون

منابع گیاهی: کلم بروکلی/ کلم پیچ/ کاهو/ اسفناج/ لوبیا سبز/ غلات

 

ویتامین C

این ویتامین معروف‌ترین عضو خانواده ویتامین‌هاست و بیشترین نقش آن در تقویت سیستم ایمنی بدن بوده حفظ سلامتی بدن را برعهده دارد و نقش‌های مهم دیگری نیز در بدن داشته که به بعضی از آنها اشاره می‌شود.

نقش ویتامین C در بدن:

  • تقویت سیستم ایمنی بدن
  • آنتی‌اکسیدانی قوی و مهم (فاکتور ضد سرطان)
  • حفاظت استحکام مفاصل
  • نقش کمکی برای بسیاری از آنزیم‌های بدن

 

منابع غذایی حاوی ویتامین C:

  • منابع گیاهی: فلفل/ پرتقال/ لیمو شیرین/ لیمو ترش/ کلم بروکلی و کلم پیچ/ توت فرنگی/ طالبی/ انبه/ گوجه‌فرنگی/ جعفری

منابع حیوانی: انواع گوشت و تو دلی‌ها مثل دل و جگر

 

ویتامین B

دسته‌ی مهمی ‌از ویتامین‌های مورد نیاز بدن در خانواده‌ی گروه B قرار دارند که نقش مهمی‌ در متابولیسم کل بدن و ساختمان سلول‌های خونی داشته و در صورت فقر غذایی و نرسیدن این گروه ویتامین‌ها به بدن ادامه‌ی حیات غیرممکن می‌شود.

بعضی از نقش‌های گروه ویتامین B: (( B12/B9/B6/B5/B3/B2/B1

  • نقش مهم در فعالیت‌های آنزیم‌های بدن
  • نقش در متابولیسم مواد قندی و پروتئینی و چربی‌ها
  • نقش در تقویت و کارایی سیستم ایمنی بدن
  • به عنوان مواد ضد سرطان
  • نقش مهم در فعالیت مغز استخوان و ساختمان سلول‌های خونی
  • نقش اساسی در عملکرد سیستم عصبی بدن

منابع غذایی حاوی ویتامین‌های گروه :B

منابع حیوانی: دل و جگر/ غذاهای دریایی/ گوشت قرمز/ تخم مرغ/ گوشت پرندگان/ شیر و پنیر

منابع گیاهی: غلات کامل/ کلم بروکلی/ قهوه/ سیب‌زمینی/ قارچ/ گوجه‌فرنگی/ اسفناج/ مرکبات/ عدس/مغزها

 

نکته‌ی مهم: اسید فولیک جزء ویتامین‌های خانواده‌ی گروه B است و به عنوان ویتامین B9 نیز شناخته شده است. نقش مهم آن در خون‌سازی بوده و کمبود آن باعث کم خونی می‌شود. نقش مهم اسید فولیک در دوران جنینی، نوزادی و کودکی موثر در رشد و نمو سیستم مغز و اعصاب است.

منابع مهم حاوی اسید فولیک شامل:

منابع حیوانی: جگر/گوشت گاو

منابع گیاهی:  نان کامل/ سیب زمینی/ پرتقال/ عدس/ قارچ/ اسفناج/ هندوانه/ انواع کلم/ لوبیا