گیاهانی که در صنعت عطرسازی کار می‌کنند

گیاهانی که در صنعت عطرسازی کار می‌کنند

مریم طهرانچی؛ کارشناس ارشد گیاهان زینتی

مواد مختلفی در ساخت عطر کاربرد دارند. از گیاهان معطر گرفته تا مواد معدنی و موادی که از حیوانات به دست می‌آید تا مواد مصنوعی ساخته‌ی دست بشر همگی در صنایع عطرسازی دخیل هستند . اما گیاهان معطر در ساخت عطر همیشه جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند و جزو اولین منابع معطری هستند که بشر به آن‌ها دسترسی داشته‌است. به همین دلیل گیاهان متعدد و متنوعی را می‌توان نام برد که از چندین قرن گذشته در ساخت عطر کاربرد داشته‌اند و بشر روش‌های مختلفی را برای استخراج عطر آن‌ها به کار برده ‌است. شما نیز اگر به بسته بندی عطر محبوب خود نگاه کنید حتما چند نام نمونه رایحه‌ی گیاهان معطر به کار رفته در آن را مشاهده خواهید کرد. اما مهم‌ترین و پرکاربرترین گیاهانی که در ساخت عطر به کار می‌روند کدامند؟

پرکاربردترین گیاهان معطر در ساخت عطر

بلسان: بلسان یا بالزام نوعی صمغ طبیعی است که از ساقه‌ی نوعی درخت و بوته به همین نام به دست می‌آید. این ماده بویی شبیه به بوی وانیل دارد و پرکاربردترین انواع بلسان در عطرسازی مدرن در کشور پرو و کلمبیا کشت می‌شوند.

ترنج: روغنی نارنجی که از پوست ترنج به دست می‌آید از مواد پرکاربرد در ساخت عطر است و در ۳۳ درصد از عطرهای زنانه مورد استفاده قرار می‌گیرد و بوی بسیار خوبی دارد.

نارنج یا پرتقال تلخ: این میوه مرکباتی هم در پوست خود ماده‌ای روغنی و خوشبو دارد که در ساخت عطر کاربرد دارد. گل درخت نارنج یا همان بهارنارنج نیز از گیاهان معطر مورد استفاده در صنعت عطرسازی است.

کندر هندی: کندر هندی نوعی صمغ است.این صمغ از درخت کوچکی که در جنوب شبه جزیره‌ی عربستان و سومالی می‌روید به دست می‌آید. کندر هندی از هزاران سال قبل مورد استفاده بوده است و رومیان باستان مقادیر زیادی از آن را به کشور خود وارد می‌کرده‌اند. این ماده در ۱۳ درصد از عطرهای امروزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

باریجه: باریجه نوعی گیاه از خانواده رازیانه است که در ایران می‌روید. این گیاه بویی تند و رایحه‌ای مشک مانند هم در خود دارد.

گل یاسمن: پس از گل سرخ، گل یاسمن مهم‌ترین گیاهی است که در ساخت عطر به کار می‌رود. این ماده در بیش از ۸۰ درصد از عطرهای امروزی مورد استفاده قرار می‌گیرد که بویی دلنشین و شادی آفرین دارد. در میان انواع مختلف گل یاسمن، یاسمن اسپانیایی از قرن شانزدهم به بعد در عطرهای اروپایی به کار می‌رود.

صمغ لادن: این صمغ از ریشه و پیاز نوعی گل لادن به دست می‌آید که در خاورمیانه می‌روید. این صمغ بویی شبیه به بوی عنبر دارد که به خوبی با رایحه‌های دیگر مخلوط می‌شود و در ۳۳ درصد از عطرهای امروزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اسطوخودوس: اسطوخودوس شاید در میان گیاهان معطر معروف‌ترین و پرکاربردترین آن‌ها باشد که از  دوران یونان و روم باستان مورد استفاده بوده است. زمین‌های گسترده‌ای در فرانسه و انگلستان تحت کشت این گیاه قرار دارند .

لیمو: روغن پوست لیمو نیز مانند مرکبات دیگر در ساخت عطر مورد استفاده قرار می‌گیرد و از هر هزار عدد لیمو می‌توان حدود نیم کیلو روغن لیمو استخراج کرد. این ماده در ساخت عطرهای باکیفیت و گران‌قیمت کاربرد دارد که بویی دلپذیر و شاد از خود متصاعد می‌کند.

موگه یا زنبق دره: عصاره‌ی این گل خوشبو و کمیاب به روش‌های مختلفی استخراج می‌شود که گران بودن آن باعث شده نوع مصنوعی آن بیشتر کاربرد داشته باشد. این ماده در ۱۴ درصد از عطرهای امروزی به کار می‌رود.

بهارنارنج: شکوفه‌های درخت نارنج (که در قرن دوازدهم از سرزمین‌های اسلامی وارد اروپا شد) به افتخار شاهزاده ایتالیا “نرولی” نامگذاری شد. بوی این شکوفه‌ها تند و شیرین هستند و بوی گل‌ها را در خود دارند که در ۱۲ درصد از عطرهای امروزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

قارچ بلوط: در کوهستان‌های اروپا و شمال آفریقا نوعی خزه روی تنه‌ی درخت بلوط و کاج می‌روید که بوی مطبوعی تولید می‌کند؛ بویی شبیه به بوی چوب و خاک که رایحه‌ی مشک مانندی هم در خود دارد و به خوبی با عطرهای دیگر مخلوط می‌شود. یک سوم عطرهای امروزی این ماده را در خود دارند.

زنبق زرد: نوعی روغن زرد که از ریشه‌ی گیاه زنبق به دست می‌آید و بویی شبیه بوی بنفشه تولید می‌کند. فرآیند استخراج این ماده از ریشه‌ی زنبق ساده نیست و زمان زیادی (حدود دو سال) نیاز دارد.

گل سرخ: مهم‌ترین گیاه در میان گیاهان معطر بدون تردید گل سرخ است که تاریخچه‌ی خاصی برای خود دارد.

چوب صندل: پودر این چوب با فرآیند تقطیر به روغنی تبدیل می‌شود که در عطرسازی کاربرد زیادی دارد؛ چون عطری ماندگار و خوشبو است. هرچند درخت چوب صندل بسیار کمیاب است، اما این ماده در نیمی از عطرهای مدرن استفاده می‌شود.

گل مریم: بوی این گل حسی مانند قدم زدن در یک بعد از ظهر در باغی پر از گل را دارد. هرچند از ۱۲۰۰ کیلوگرم این گل تنها ۲۰۰ گرم عصاره به دست می‌آید، اما این ماده در بیست درصد از عطرهای امروزی استفاده می‌شود.

وانیل: این ماده‌ی خوشبو از میوه‌ی نوعی گل ارکیده که در آمریکای مرکزی و جنوبی می‌روید به دست می‌آید. وانیل بویی شیرین  و تند دارد که شادی آفرین و برای همه دلپذیر است. ۲۵ درصد از عطرهای امروزی رایحه‌ی وانیل را در خود دارند.

گل بنفشه: در عطرسازی دو نوع گل بنفشه وجود دارد. نوع ویکتوریا که بوی بهتری دارد و نوع پارما که زودتر رشد می‌کند. عطر بنفشه از گلبرگ و برگ گیاه استخراج می‌شود که قیمت بالایی دارد و بیشتر نوع مصنوعی آن مورد استفاده قرار می گیرد.

درخت یلانگ یلانگ: در جنوب شرقی آسیا نوعی درخت می‌روید که برگ‌های خوشبویی دارد و بویی شبیه به یاسمن تولید می‌کند. این درخت در ساخت عطر استفاده‌ی زیادی دارد و در ۴۰ درصد عطرهای مدرن به کار می‌رود.