افراد شاد دیرتر بیمار می‌شوند

افراد شاد دیرتر بیمار می‌شوند

احمدبردبار؛کارشناس و پژوهشگر طب سنتی

باورهای مثبت و منفی در سلامت یا بیماری انسان نقش عمده‌ای دارند. حتی می‌توان گفت كه ‌اغلب بیماری‌های انسان به دلیل باورهای غلطی است كه در ذهنش جا گرفته است. داستان زیر، نمونه‌ی كوچكی از عجایب تاثیر باور بر انسان است. (این مطلب را که در نشریات پزشکی آورده شده، صرفا به عنوان یک داستان در تاثیر باور در نظر بگیرید، گرچه موارد زیادی مشابه‌ آن وجود داشته و دارد.)

دو نفر كه یكی بیماری سرماخوردگی و دیگری سرطان خون داشتند، بدون اینكه ‌از نوع بیماری خود اطلاع داشته باشند، هم‌زمان به یكی از بیمارستان‌های آمریكا مراجعه كردند. از هر دو نفر آزمایش خون گرفته و برای بررسی به ‌آزمایشگاه‌ ‌ارسال شد. در آزمایشگاه نمونه‌های خون توسط یک پرستار تازه کار جابه‌جا می‌شود.

چند سال بعد پرستار متوجه‌ اشتباه خود و از كرده‌ی خویش پشیمان می‌شود. از پرونده‌های موجود در بایگانی بیمارستان نشانی آنها را پیدا می‌کند. او به منزل فردی كه سرطان خون داشته مراجعه می‌کند و در كمال تعجب او را زنده و سالم می‌بیند. از وضعیت بیماری او در آن زمان می‌پرسد، او می‌گوید همانطور که به‌او گفته بودند، سرماخورده ‌است و به زودی خوب می‌شود، همانطور هم شده ‌است. سپس به منزل فردی كه سرماخوردگی داشت رفت و متوجه می‌شود كه ۶ ماه پس از مراجعه به بیمارستان به دلیل بیماری سرطان خون از دنیا رفته‌است!

***

مغز یکی از شگفت‌انگیزترین ارگان‌ها در بدن است. سیستم مغز بسیار پیچیده و متشکل از حدود ۱۰۰ میلیارد نورون است. پس از هزاران سال مطالعه و درمان جنبه‌های مختلف مغز هنوز هم بسیاری از جنبه‌های آن ناشناخته و مرموز باقی مانده ‌است.

البته همه کم و بیش می‌دانیم که جسم برذهن و ذهن بر جسم تاثیر می‌گذارد. همچنین می‌دانیم که بعضی بیماری‌های جسمی ‌ریشه در ذهن و روان ما دارند. می‌دانیم که مثلا شخصیت عصبی یا افسرده‌ی انسان می‌تواند بر جسم او اثر منفی بگذارد و باعث بروز انواع بیماری‌ها شود.

اما حتی علم روانشناسی هنوز به تمام ابعاد تاثیر ذهن بر بدن و بر سلامت و بیماری پی نبرده ‌است. دكتر آندرو ویل می‌گوید: “اثرات داروها بیشتر مربوط به ذهنیات بیماران است، تا خواص خود دارو.” علل و عواملی که می‌توانند حتی از دارو هم موثرتر باشند. یکی از این نکات، تاثیر ذهن بر سلامت است.

مطالعات نشان می‌دهد که‌استرس طولانی و افکار منفی می‌توانند سیستم ایمنی بدن ما را تحت تاثیر قرار دهند. همچنین تحقیقات دیگری نشان داده‌اند که ‌افرادی که نگرش مثبتی درباره‌ی زندگی دارند کمتر دچار بیماری می‌شوند.

دکتر سندرا لِوی از دانشگاه پیتزبورگ نشان داد زنان مبتلا به سرطان سینه که ‌افسرده بودند در قیاس با آنهایی که‌امیدوار و با نگرشی مثبت بودند، فعالیت خودانگیخته دفاعی بدنی کمتری داشتند. همچنین، زنانی که شادی و لذت بیشتری را در زندگی‌شان تجربه کرده بودند، در زنده ماندن موفق‌تر بودند.

در فیلم مستند راز، مردی که قطع نخاع کامل شده و فقط قادر به تکان دادن پلک چشمش بود و حتی تنفس او با دستگاه صورت می‌گرفت، تصمیم گرفت تا قبل از کریسمس با پای خود از بیمارستان خارج شود و این کار را هم کرد. او با تلقین و ساختن تصاویر ذهنی مثبت، ضایعه‌ی قطع نخاع خویش را درمان کرد.

بیماران سرطانی زیادی هم هستند که فقط با نیروی ذهن خویش، خود را درمان کرده‌اند. خانم مسنی پس از بهبود رماتیسم خود، مرکزی دایر کرده‌است که خانم‌های مسن با صندلی چرخ دار وارد این مرکز می‌شوند و پس از تمرینات ذهنی و شفای بیماری‌شان با پای خود از آنجا خارج می‌شوند. از این نمونه‌ها از قدرت ذهن بی پایان فراوان است. (نشریه ۷ روز زندگی، شماره ۹۸)

 

تاثیر تصور ذهنی در درمان بیماری

“دارونما (placebo) عاملی فوق العاده مؤثر در فرآیند بهبود است.  در دهه‌ی ۱۹۵۰ موجی منفی در مورد “اثر دارونما” به وجود آمده بود، لذا برای کنار گذاشتن اثر دارونما ، پژوهشی در باره‌ی آنرژین صدری انجام شد، آنژین صدری درد قلبی ناگهانی و طاقت فرسایی است که در اثر انسداد سرخ رگ‌های قلب پیش می‌آید.

در میان گروه مردان تعدادی از مبتلایان بیماری آنژین صدری را عمل جراحی کردند و تعداد دیگری را هم به عنوان گروه شاهد، فقط شکافی در سینه ‌ایجاد کردند و شکاف را بخیه زدند و به مریض وانمود کردند که عمل جراحی انجام گرفته‌است. نتایج حیرت انگیز بود، در میان بهت و حیرت تیم مبتکر جراحی، مقدار بهبود کارکرد عضله‌ی قلب گروه شاهد به همان اندازه‌ی گروه‌ اصلی بود. (لیزته، شُل، ۱۳۸۹ ص ۶۳)

دیده شده‌است که ‌افراد توانسته‌اند با امید به زندگی، حفظ روحیه‌ی مثبت و کمک‌های اجتماعی سرطان را شکست دهند. دکتر برنی سیگل (Bernie Siegel) عقیده دارد که ‌اگر شما خودتان را دوست داشته باشید و روحیه‌ی خود را حفظ کنید می‌توانید هر نوع از بیماری را شکست دهید.

تاثیر ذهن دو سویه‌ است. ذهن هم می‌تواند موجب بیماری شود و هم می‌تواند موجب درمان و سلامت گردد. در بهترین حالت، هم‌زمان می‌توانیم از دوسوی مثبت آن برخوردار شویم، یعنی می‌توانیم مانع بروز بیماری شده و فرآیند سلامت را هم تقویت کنیم. در بدترین حالت، شخص هم مانع سلامت خود می‌شود و از سوی دیگر، بیماری را در خود تشدید می‌کند.

شتاب ذهنی (عجول بودن) در بروز بسیاری از مشکلات و بیماری‌های جسمی‌ نقش دارد. اما آرامش ذهنی در درمان بسیاری از مشکلات جسمی نقش دارد.

شادی، روحیه و افکار مثبت موجب تشدید سلامت می‌شود. از سوی دیگر؛ استرس، غم و اندوه، افسردگی و افکار منفی موجب تشدید بیماری می‌شود. بسیار دیده شده که ‌افراد شاد دارای افکار مثبت دیرتر بیمار می‌شوند و زودتر خوب می‌شوند.

این موضوع چطور با سلامت و بیماری پیوند می‌خورد؟ افکار مثبت یا منفی بر سیستم دفاعی بدن ما تاثیر می‌گذارد. حتی گاه تاثیر را کاملا معکوس می‌کند.

آیا این مطالبی که‌اشاره شد نکته‌ی جدیدی است؟ خواهیم دید که صدها سال قبل هم به ‌این تاثیر اشاره شده‌است. در مثنوی به موردی اشاره شده‌است که‌اگر ذهن همراهی نکند، حتی دارو می‌تواند بر عکس عمل کند:

ای بسا سرکه‌انگبین صفرا نمود                          روغن بادام خشکی می‌فزود

همانطور که شعر در بالا آمده، افکار منفی و ناامیدی نه تنها موجب مشکل می‌شود، بلکه تاثیر دارو را گاه کاملا برعکس می‌کند.

اکثر بیماری‌های سایکوسوماتیک (روان‌تنی) در اثر استرس و افکار منفی بروز می‌کنند. افرادی که دچار بیماری‌های روان‌تنی می‌شوند، فشارهای روانی مهم‌تر و معنادارتری را نسبت به‌افراد سالم و بهنجار تجربه کرده‌اند. نقش این بیماری‌ها بسیار معنا دار است. بیماری‌هایی همچون:

میگرن، سردردهای تنشی، تهوع و استفراغ، کولیت مزمن (ورم مزمن روده بزرگ)، آسم، جوش و آکنه، واکنش‌های آلرژی، کهیر، کاهش قند خون، افزایش‌ترشح غدد داخلی، دیابت نوع دو، چاقی، فشار خون اساسی، بیماری کروز قلب و افزایش ضربان قلب، زخم معده و اثنی عشر و … از اختلالات روان‌تنی هستند.

 

روش‌های کمکی برای درمان

الف) مراقبه

استرس منشاء بسیاری از بیماری‌های روان‌تنی است. مدیتیشن یک روش موثر در رهایی از تنش و استرس است. تمرین مدیتیشن به طور منظم باعث از بین رفتن خستگی عمومی‌ و استرس می‌شود. این روش قدرتمند فرد را به ورای افکار منفی می‌برد. فرد را از‌ترس و بقیه‌ی ‌احساسات ناخوشایند و دل‌نگرانی‌های ذهن آشفته رها می‌کند.

دکتر هربرت بنسن تحقیقی درباره‌ی تاثیر مدیتیشن بر روی افراد دارای فشار خون بالا انجام داده است. از بیماران خواست هر روز دو بار و هر بار ۲۰ دقیقه قبل از صبحانه و شام به مدیتیشن بپردازند. در این آزمایش کاهش قابل توجهی در سطح فشار خون این افراد ثبت گردید.

 

ب) گیاهان دارویی

زعفران طبع گرم و خشک و خاصیت نشاط آوری دارد. گل‌سرخ مقوی قلب است. مصرف این گیاه سبب درمان افسردگی و اضطراب می‌شود. چای کوهی خواص آنتی‌بیوتیکی فراوانی دارد و مصرف آن در رفع بی‌خوابی و افسردگی موثر است.

 

ج) موسیقی کلاسیک

تحقیقات نشان داده که موسیقی‌های آرام (مانند موسیقی کلاسیک)، آرامش‌بخش هستند. احساسی که ‌از ۳۰ دقیقه گوش دادن به چنین موسیقی به‌وجود می‌آید معادل آرامش خوردن یک قرص والیوم است. از آنجا که در این نوع موسیقی، شعر وجود ندارد؛ تنها ملودی، تن، آهنگ و ریتم تاثیرگذار است و هر دو نیمکره‌ی مغز را درگیر جریان خود می‌کند. «سلیم نیوز»؛ به نقل از مجله خانواده

 

جمع بندی:

صرف‌نظر از نوع روش درمان طبیعی یا شیمیایی، غم و اندوه و از دست دادن انگیزه، موجب تشدید بیماری می‌شود، از طرف مقابل، روحیه‌ی شاد و افکار مثبت و انگیزه داشتن موجب دیر بیمار شدن و در صورت بیماری، موجب تسریع بهبودی می‌شود.

در صورت بیماری، با قلبی مطمئن و ایمان راسخ به وجود سلامتی خود ایمان داشته باشید و هر روز فكر و احساس كنید كه كاملا سالم هستید و از این بابت شكرگزار باشید. غذاهای تازه، سالم و مقوی بخورید. ورزش كنید و از هوای پاكیزه و تنفس عمیق بهره ببرید. افکار مثبت و شاد داشته باشید و از هر چیزی كه در جسم و ذهن شما اثر منفی می‌گذارد دوری كنید.