سوخت چربی‌ها هنگام روزه‌داری؛ تامین کننده‌ی آب و انرژی بدن

سوخت چربی‌ها هنگام روزه‌داری؛ تامین کننده‌ی آب و انرژی بدن

نویسنده: دکتر حسن اکبری – متخصص آسیب‌شناسی و دانشیار پاتولوژی – محقق طب سنتی ایرانی – اسلامی

 

ابتدا ببینیم روزه یعنی چه؟

روزه یعنی خودداری از خوردن و آشامیدن و پرهیز از عمل جنسی و رعایت سایر مبتلات روزه از اذان صبح تا اذان مغرب که برای نزدیکی به منشاء هستی و خالق متعال انجام می‌شود.

حذف یا کاهش خواسته‌های نفسانی و پست مادی و افزایش زمینه‌های لازم برای روزه شرایط مناسبی برای ارتباط خالصانه بین بنده و خداوند متعال فراهم می‌کند.

از لحاظ سلولی و مولکولی عدم مصرف مواد غذایی در یک محدوده‌ی زمانی نسبتا طولانی، سبب نیاز به تامین انرژی و آب برای ادامه‌ی حیات سلول‌ها از طریق دیگر را فراهم می‌کند، یعنی وقتی بدن در حالت گرسنگی و تشنگی طولانی قرار می‌گیرد، سعی می‌کند با سوزاندن مواد زائد انباشته شده در طی سال درون سلول‌ها و میان بافت‌های بدن انرژی مورد نیاز خود را و مهم‌تر از آن آب مورد نیاز خود را تهیه کند که در نتیجه سلول‌های بدن از شر مواد مزاحم انباشته شده خلاص شده و بهتر می‌توانند به وظیفه‌ی خود عمل نمایند. حال این سلول‌ها اگر به طور مثال در عضلات اسکلتی باشند بهتر منقبض می‌شوند و اگر در مغز باشند بهتر فکر می‌کنند و یا بهتر حفظ و یادگیری خواهند داشت و اگر این سلول‌ها در سیستم ایمنی بدن باشند بهتر جلوی رشد و نمو میکروب‌های بیماری‌زا را می‌گیرند و یا بهتر از سلول‌های سرطانی احتمالی به وجود آمده مبارزه و آن‌ها را نابود می‌کنند؛ چون مواد مزاحم انباشته شده اجازه‌‌ی عملکرد کامل به سلول‌ها نمی‌دهند.

چرا که با سوختن چربی‌های انباشته شده مقادیر زیادی آب خالص به همراه مولکول‌های دی‌اکسید کربن تولید می‌شود، لذا در اثر مواجه شدن بدن با شرایط تشنگی طولانی سلول‌ها تلاش می‌کنند تا با سوزاندن چربی‌های مزاحم انبار شده در خودشان آب خالص به دست بیاورند و از این آب برای ادامه‌ی عملکردهای خود استفاده کنند و به علت اینکه یکی از کارهای مهم سلول‌ها در بدن تنظیم سوخت و ساز چربی‌ها می‌باشد، لذا از بین رفتن مواد انباشته شده در سلول‌های کبدی، بافت چربی و بافت پوشش مویرگ‌ها یا اصطلاحا اندوتلیال سل‌ها، موجب می‌شود که چربی خون که از جذب شدن چربی غذاهای خورده شده و ورود آن در گردش خون ایجاد شده، بهتر متابولیزه شده و در نتیجه سطح چربی‌های خون پایین بیاید.

Carbon dioxide and water are the waste products of fat burning.

(دی‌اکسید کربن و آب محصولات دفعی حاصل از سوخت چربی‌ها هستند)

 

همچنین هورمون آدیپونکتین یا همان هورمون گرسنگی که در روزه آزاد می‌شود، بر متابولیسم چربی و گلوکز موثر است و با ارتقاء حساسیت کبد به انسولین، موجب کاهش خروج گلوکز از کبد شده قند خون را تنظیم می‌کند، در واقع آدیبونکتین موجب کم شدن گلوکز تئوژنز (گلوکزسازی جدید توسط کبد)، افزایش برداشت گلوکز و کاتابولیسم چربی‌ها در کبد می‌گردد.

موقعی که روزه نمی‌گیریم آدیبونکتین خون، شروع به کاهش می‌کند و لذا چربی‌ها در مناطق حساسی مثل عروق قلب و کبد و بافت عضلانی رسوب می‌کنند و به دنبال آن ورم و التهاب این قسمت‌های مهم می‌تواند در قلب تصلب الشرائین، در کبد؛ کبد چرب و در عضلات ضعف عضلانی ایجاد کند. اصولا سوخت و ساز یا متابولیسم چربی در بدن از طریق هورمون‌های مختلفی پایش می‌گردد، که روزه با بهبود عملکرد سلول‌های مترشحه‌ی این هورمون‌ها در بدن می‌تواند به کاهش چربی خون و بهبود سوخت و ساز چربی‌ها در درون سلول‌ها کمک نماید. یکی از این هورمون‌ها که در سوخت و ساز چربی‌ها در سلول‌ها بسیار موثر است، هورمون گرلین است که در معده تولید می‌گردد. این هورمون در روزه‌داری، افزایش می‌یابد.

فرد روزه‌دار با صبر بر گرسنگی و افزایش سطح گرلین به سوخت و ساز چربی‌ها در بدن کمک می‌نماید و با سوختن چربی‌های اضافی بدن، انرژی و آب مورد لزوم بدن را فراهم می‌کند، نکته‌ی مهم این است که اگر فرد فقط غذا را نخورد و روزه‌داری همراه با مصرف آب باشد، که در برخی از رژیم‌های روزه درمانی این گونه است و به فرد اجازه داده می‌شود که به میزان لازم آب را میل کنند اثرات درمانی روزه داری کامل حاصل نخواهد شد و همچنین است اگر فرد از خوردن و آشامیدن خودداری نماید ولی سر در آب فرو کند و یا عمل جنسی انجام دهد باز هم تاثیرات روزه‌ی کامل شرعی برای بهبود عملکرد سیستم‌های هورمونی و متابولیکی کامل نخواهد بود.

انسولین نیز هورمون بسیار مهمی در سوخت و ساز چربی‌ها و قندهاست. روزه‌داری می‌تواند با ایجاد تعادل در سلول‌های مترشحه انسولین سوخت و ساز چربی‌ها در بدن را تنظیم و از افزایش چربی در خون جلوگیری کند.

هورمون گلوکاگون موجب شکستن قندها و سوختن چربی‌های انباشته شده در سلول‌های بدن می‌شود و روزه می‌تواند میزان ترشح گلوکاگون بدن را تنظیم کند.

اپی نفرین هورمون دیگری است که می‌تواند با استرس گرسنگی و تشنگی در روزه‌داری آزاد شود و موجب سوختن چربی‌های بدن و تولید آب و انرژی از آن برای مبارزه با استرس شود و لذا موجب کاهش چربی‌های خون می‌گردد. استرس گرسنگی و تشنگی روزه موجب فعالیت بهتر سلول‌های مترشحه‌ی هورمون رشد به ویژه در بچه‌ها می‌شود، لذا باعث افزایش رشد آن‌ها شده و همچنین هورمون رشد باعث شکسته شدن و سوختن مولکول‌های چربی در بدن شده و چربی خون را پایین می‌آورد.

برای چربی‌سوزی گرفتن روزه بسیار موثرتر از دمنوش‌های لاغری، ورزش‌های سنگین و طاقت‌فرسا و رژیم‌های سفت و سخت خاص است و آب کردن شکم / پهلو، چاقی و بالا بودن چربی خون را بهتر به انجام می‌رساند.

عملکرد!

باید بدانیم که تعداد سلول‌های چربی از زمان نوزادی که حدود شش میلیارد می‌باشد به تدریج با گذر از دوران کودکی، نوجوانی و جوانی می‌تواند در بزرگسالی به حدود سی میلیارد برسد و در ا فرادی که چاق هستند این عدد می‌تواند تا هفتاد میلیارد سلول بالغ شود و در کسانی که بسیار چاق هستند می‌تواند تا دویست میلیارد عدد برسد.

اندازه‌ی سلول‌های چربی نیز متغیر است و می‌تواند بین دو تا ۹ میکرون باشد که بستگی به میزان چربی ذخیره شده در هر سلول دارد و مهم‌تر از این‌ها قدرت و انرژی درون سلول‌های چربی است که چقدر بتوانند مولکول‌های چربی وارده را متابولیزه کنند. هر چه قدرت سوخت و ساز این سلول‌ها بیشتر باشد، میزان چربی خون پایین‌تر خواهد بود و هر چه این نیروی متابولیزه کردن پایین‌تر باشد میزان چربی خون بالاتر خواهد بود و یکی از عوامل افزایش دهنده‌ی قدرت سوخت و ساز سلول‌های چربی بدن روزه‌داری است که از دو راه چربی خون را کم می‌کند.

  1. افزایش قدرت سوخت و ساز در نتیجه رها شدن سلول‌ها از شر مواد انباشته شده‌ی اضافی
  2. نیاز بیشتر بدن برای تامین آب و انرژی و ایجاد انگیزه‌ی سوزاندن چربی‌های موجود در خون و سلول‌ها برای ادامه‌ی حیات سلولی.

برخلاف تصور بسیاری از افراد سلول‌های چربی فقط مثل یک انبار ذخیره‌ی مواد سوختی برای تامین انرژی قلب و سلول‌های عضلانی که فقط با سوخت چربی کار می‌کنند نیست، بلکه کل بافت چربی بدن یکی از اجزاء مهم و اصلی متابولیسم بدن می‌باشد و مثل کبد نقش بسیار مهمی در تامین و تعادل انرژی بدن دارد و به علاوه تعداد و شکل این سلول‌ها در حفظ انرژی بدن به عنوان عایق حرارتی نقش مهمی را ایفا می‌کنند و همچنین شکل و زیبایی بسیاری از اندام‌های بدن به عهده‌ی همین بافت چربی بدن است، بنابراین داشتن تعداد بیشتر و اندازه‌ی بالاتری از سلول‌های چربی در توده‌ی جسم فرد نه تنها بد نیست، بلکه زمینه‌ی لازم برای مدیریت انرژی و سوخت و ساز بدن را در قالب یک شکل زیبای تن می‌تواند برای چنین افرادی تامین کند. فقط نکته‌ی مهم این است که فرد با رعایت کامل مثلث سلامت و روزه‌داری ماه مبارک رمضان و برحسب توان و نیاز با روزه‌داری‌های مستحب بتواند سامانه‌ی بسیار دقیق بافت چربی خود را مدیریت کند تا انرژی لازم برای دفاع بدن در مقابل هجوم میکروب‌ها اعم از باکتری، ویروس و قارچ‌ها و همچنین قدرت شناخت و قدرت کشتن سلول‌های سرطانی برای سلول‌های سیستم ایمنی و قدرت تشخیص خودی از غیر خودی برای سلول‌های سیستم ایمنی برای پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های خودایمنی مثل ام.اس، لوپوس، آرتریت روماتوئید و اسکلرودرمی و مقابله با سایر بیماری‌ها را داشته باشد.

به طور خلاصه استرس ناشی از تشنگی و گرسنگی و عدم فرو بردن سر در آب و عدم انجام عمل جنسی و پرهیز از گناهان در ایام روزه‌داری که حرکت برخلاف نفس حیوانی انسان است، موجب منافع بسیاری برای تنظیم سامانه‌های هورمونی و متابولیکی بدن از جمله سامانه‌‌ی تنظیم، تولید و توزیع انرژی در بدن می‌شود و یکی از مهم‌ترین آن‌ها که همان مقابله با بالا بودن چربی خون است و خود می‌تواند جلوی بروز بسیاری از مهلک‌ترین بیماری‌های بشر مثل سکته‌ی قلبی و مغزی را بگیرد.

بنابراین لازم است دقت شود که ایجاد استرس تشنگی برای بدن در محدوده‌ی روزه‌ی شرعی مضر نیست، بلکه خود عامل ایجاد انگیزش شدید برای سلول‌ها در جهت متابولیزه کردن مواد اضافی انباشته شده در درون سلول‌ها و فعالیت بهتر تمام سلول‌های بدن به ویژه سلول‌های بافت چربی است و نکته‌ی دیگر اینکه درمان بسیاری از بیماری‌ها از جمله بالا بودن چربی خون، دادن داروهای شیمیایی مختل کننده‌ی سوخت و ساز طبیعی چربی در بدن نیست و همچنین درمان افزایش چربی خون نخوردن چربی نیست، بلکه درمان اصلی اولا مصرف چربی‌های طبیعی مثل روغن زرد گاوی، شحم گاو، کوهان شتر، روغن زرد گوسفندی و دنبه و روغن زیتون و روغن ارده‌ی کنجد است و ثانیا روزه‌داری و ورزش و رعایت کامل مثلث سلامت می‌باشد.

لازم به ذکر است افراد بالای پنجاه سال نباید روغن‌های حیوانی ذکر شده را شب‌ها مصرف کنند و بهتر است از روغن زیتون و یا روغن ارده‌ی کنجد استفاده کنند، ولی روغن‌های نباتی صنعتی به شکل جامد، مایع و مخصوص سرخ کردنی با هر علامت تجاری به شدت برای سلامتی مضر هستند و نباید مصرف شوند.