انسولینی‌ها؛روزه گرفتن ممنوع!

انسولینی‌ها؛روزه گرفتن ممنوع!

دکتر غلامرضا کردافشاری

با توجه به اینکه کم‌کم به ماه مبارک رمضان نزدیک می‌شویم در این شماره و شماره‌ی آینده بخش‌هایی را به مطالبی درخصوص روزه‌داری و نکات درخور توجه در بیماری‌های مختلف در مواجهه با روزه‌داری قرار می‌دهیم.این شماره به بحث پیرامون بیماران دیابتی و ماه رمضان و بایدها و نبایدهای پرداخته است:

در افراد عادي در طي روزهاي اوليه‌ی ماه رمضان كاهش مختصري در سطح متوسط گلوكز خون ديده می‌شود كه بعد از گذشت حدود ۲۰ روز به سطح اوليه برمی‌گردد و در روزهاي آينده ممكن است افزايش مختصري نيز نشان دهد، اما اين تغييرات با عملكرد طبيعي و فيزيولوژيك بدن قابل تنظيم است. در افرادي كه ديابت كنترل شده دارند و در اين رابطه به خوبي آموزش ديده‌اند و تحت نظر مداوم پزشك قرار دارند، تغييرات زيادي در سطح گلوكز خون در طول ماه رمضان مشاهده نمی‌شود. البته شدت بروز اين تغييرات بر طبق نحوه و مقدار غذا خوردن ، تنظيم داروهاي مصرفي و فعاليت فيزيكي اين افراد در طول اين ماه ، متغيير است. مطالعات نشان می‌دهند كه اگر فعاليت‌هاي روزانه و نحوه‌ی غذا خوردن افراد ديابتي در طول ماه رمضان با توجه به زمان طولاني مدت گرسنه ماندن و عدم مصرف داروها، به نحو صحيحي تنظيم نشود، خطراتي از قبيل افزايش وزن ، افزايش قند خون و HbA1c ،افزايش ليپيدهاي سرم و‌هايپر و‌هايپو گليسمی‌پس از غذا ، اين بيماران را تهديد می‌كند.

از ديدگاه طب جديد، بيماران ديابت با شرايط زير، نبايد در طول ماه رمضان روزه بگيرند:

  1. كساني كه در طول ۳ماه قبل از ماه رمضان سابقه‌ی ‌هايپوگليسمی‌شديد منجر به بستري در بيمارستان، يا سابقه كتواسيدوز يا كماي ديابتي داشته‌اند.
  2. سابقه‌هايپو گسيمی‌ مكرر يا نا آگاهي از كاهش قند خون
  3. كنترل ضعيف ديابت
  4. وجود يك بيماري حاد به همراه ديابت مانند عفونت
  5. حاملگي
  6. بيماران تحت دياليز مزمن؛ كساني كه نارسايي كليه در اثر ديابت دارند.
  7. رتينوپاتي ديابتي پيشرفته
  8. كساني كه دچار عوارض شديد عروقي، مغزي و قلبي ديابت هستند.
  9. سالمنداني كه وضعيت جسماني مناسبي ندارند، به خصوص كساني كه به تنهايي زندگي مي‌كنند.
  10. بيماراني كه تحت درمان مطلق با دوزهاي بالاي انسولين هستند.
  11. كساني كه دچار اختلالات شناختي بوده و مجبور به استفاده از داروهاي روانپزشكي هستند.

اما بيماراني كه واجد شرايط فوق نبوده و ديابت كنترل شده دارند، با رعايت دستوراتي قادر به روزه گرفتن در ماه رمضان هستند.

مواردي كه بيماران ديابتي قبل از شروع ماه رمضان بايد به آن توجه کنند:

  1. بررسي وضعيت فيزيكي بدن از جمله وزن، فشار خون، ميزان چربي و قند خون، بررسي وضعيت چشم‌ها ، قلب، كليه‌ها، سيستم عصبي ، لثه و دندان‌ها.
  2. اگر در موارد مذكور بر طبق ۱۱ شرط ذكر شده در فوق منعي براي روزه گرفتن وجود نداشت، توصيه می‌شود كه افراد ديابتي ۳-۲ روز قبل از شروع ماه رمضان به‌طور آزمايشي روزه بگيرند و در طي روز ، قند خون خود را با دستگاه گلوكومتر كنترل کنند و با توجه به تغييرات قند خون و شرايط فيزيكي خود، داروها و نحوه‌ی غذا خوردن خود را تنظيم نموده تا براي روزهاي ماه رمضان آمادگي كامل را پيدا كنند.(۶)

توصيه‌هايي كه بيماران ديابتي در طول ماه رمضان بايد مد نظر قرار دهند:

  1. مصرف با فاصله افطار و شام:

بيماران ديابتي، بايد سعي كنند وعده‌هاي افطار و شام را به صورت ۳-۲ وعده جداگانه تقسيم كرده و از به يكباره خوردن مقدار زياد غذا پرهيز نمايند.

از ديدگاه طب جديد، بلافاصله پس از خوردن غذا، سطح گلوكز خون بالا می‌رود. در افراد عادي اين افزايش، توسط پانكراس درك شده، ترشح انسولين افزايش يافته و سطح گلوكاگون كاهش می‌يابد، به دنبال آن آزاد شدن گلوكز از كبد نيز محدود می‌گردد و بدين ترتيب سطح گلوكز خون تنظيم می‌شود. در افراد ديابتي به دليل وجود اختلال در ترشح،  تأثير انسولين، سطح گلوكاگون همچنان بالا باقي مانده و آزاد شدن گلوكز از كبد نيز به خوبي مهار نمی‌شود، اين مسأله باعث افزايش بيش از حد قند خون پس از غذا خوردن می‌شود، به‌ويژه اگر ناگهان مقدار زيادي غذا وارد بدن گردد.

از ديدگاه طب سنتي، در افراد ديابتي به علت غلبه گرمی ‌و خشكي در مزاج و گرم بودن كبد و همچنين گرسنگي طولاني مدت در طي روزه‌داري كه خود باعث استيلاء حرارت بر معده شده و بر وضعيت موجود دامن می‌زند، به‌ويژه اگر ماه رمضان در فصل تابستان كه خود زمان غلبه گرمی ‌و خشكي است، قرار گرفته باشد، هضم غذا به‌ خوبي بدن افراد عادي صورت نمی‌گيرد، بنابراين اگر بدن ناگهان با ورود مقدار زيادي غذا مواجه شود، در هضم آن دچار اشكال خواهد شد. به‌علاوه به دنبال گرسنگي، هيجان صفرا در بدن رخ می‌دهد و مقداري از اين صفرا وارد معده می‌شود، و اگر در اين حالت مقدار زيادي غذا وارد معده شود، صفراي موجود آن را فاسد می‌سازد.

  1. افراد روزه دار معمولا به دنبال گرسنگي طولاني مدت در هنگام صرف غذا، به غذاهاي چرب و شيرين مثل زولبيا و باميه و شربت‌هاي غليظ و غذاهاي سرخ كرده تمايل بيشتري دارند، اما مصرف اين نوع غذاها به‌خصوص در زمان افطار و به ويژه در افراد ديابتي، براي سلامتي زيان آور است.

از ديدگاه طب جديد، در افراد ديابتي- همانگونه كه قبلا ذكر شد- به علت عدم كفايت انسولين در تنظيم قند خون به دنبال مصرف غذاهاي فوق، احتمال‌هايپرگليسمی ‌پس از غذا بالا می‌رود. از ديدگاه طب سنتي نيز غذاهاي گرم و چرب و شيرين باعث افزايش توليد صفرا در بدن می‌گردند و اين مسأله در بيماران ديابتي كه خود با غلبه صفرا مواجهند، مخاطره آميز است. افراد ديابتي بهتر است از غذاهاي سريع الهضم مانند گوشت جوجه مرغ يا جوجه خروس و گوشت بره‌ی جوان كه با زرشك، سركه، آب‌غوره يا آب‌ليمو چاشني داده شده باشد استفاده کنند. اگر قصد استفاده از مواد غذايي شيرين در حد تحمل در وعده‌ی افطار را دارند، بهتر است از مرباهايي مثل مرباي بالنگ و شربت‌هايي مثل شربت آب‌ليمو، انار و سكنجبين استفاده کنند.

از ديدگاه طب سنتي بالنگ لطيف كننده و تصفيه كننده‌ی خون از صفرا و مانع ريختن صفرا به معده بوده و در تقويت معده و كبد و تسكين حرارت آنها و برطرف شدن تشنگي نقش دارد.

زرشك نيز قاطع صفرا و مسكن تشنگي و كاهش دهنده‌ی حرارت معده و كبد است. ازاين‌رو براي بيماران ديابتي با غلبه صفرا نافع می‌باشد. آب ليموي تازه جوشش خون و صفرا را فرو می‌نشاند و مقوي معده و كبد گرم است.

انار ميخوش مسكن جوشش خون و كاهش دهنده‌ی میزان صفراست و شربت آن با شكر مقوي معده می‌باشد.

سكنجبين نيز برطرف كننده‌ی تشنگي،مقوي معده و قاطع صفراست. از منظر طب جديد، انار كاهش دهنده قندخون، تنظيم‌كننده‌ی چربي خون و ضد فشار خون بالا  درافراد ديابتي‌است. اثرات ضد ديابتي و كاهش دهنده‌ی كلسترول خون در افراد ديابتي، در مورد ليموترش نيز در مقالات مختلف بيان شده است. زرشك هم در مطالعات طب جديد اثرات كاهش دهنده‌ی قند خون را نشان داده است.

  1. وعده سحري در بيماران ديابتي حتما بايد مصرف شود و زمان مصرف آن بايد در ديرترين زمان ممكن باشد و نيز زمان مصرف وعده افطار بايد در زودترين زمان ممكن تنظيم شود تا از كاهش بيش از حد قند خون جلوگيري شود.
  2. بيماران ديابتي می‌بايد در اين ماه از هيجانات بيش از حد و به‌خصوص خشم پرهيز کنند، چرا كه هيجانات و خشم موجب تحريك صفرا در بدن شده و براي اين افراد زيان آور است. البته دوري از اين هيجانات با استفاده از بركات معنوي اين ماه به خوبي قابل انجام است.
  3. بيماران دچار ديابت در اين ماه بايد از ورزش و حركات سخت و خسته كننده پرهيز نمايند، زيرا اين كار باعث مصرف بيش از اندازه‌ی گلوكز و ايجاد هیپوگلیسمی ‌در اين افراد می‌شود. از ديدگاه طب سنتي نيز ورزش‌هاي سخت و شديد حرارت بدن را بيش از حد بالا می‌برند كه اين امر خود براي افراد ديابتي با خطراتي همراه است. اما انجام حركات ورزشي ملايم و معمول به‌خصوص در افراد دچار ديابت نوع ۲ در فاصله‌ی بين افطار تا سحر قابل قبول است.
  4. سنجش مرتب قند خون، قبل از افطار، ۲ساعت پس از افطار و قبل از سحر با دستگاه گلوكومتر بايد انجام گيرد تا در صورت مشاهده تغييرات مغاير با كنترل صحيح قند خون، اقدام مقتضي به عمل آيد.
  5. بيماران ديابتی در صورت احساس علايمی‌از قبيل ضعف و بي حالي، سردرد و سرگيجه و تعريق و اختلال هوشياري در طي دوره روزه داري، بايد بلافاصله قند خون خود را اندازه گرفته و روزه خود را افطار نمايند.
  6. رعايت بهداشت دهان و دندان در طي اين ماه براي تمام افراد ‌به‌خصوص بيماران ديابتي از اهميت خاصي برخوردار است. توصيه می‌شود بيماران ديابتي قبل از شروع ماه رمضان به دندانپزشك مراجعه كرده و از سلامت لثه و دندان‌هاي خود اطمينان حاصل کنند. چرا كه عفونت‌هاي لثه و دندان به‌خصوص در اين بيماران زمينه‌ساز بروز مشكلاتي از قبيل نارسايي كليه، اختلال سيستم عصبي و مشكلات قلبي می‌شود كه علاوه بر به خطر انداختن سلامتي ، امكان ادامه‌ی روزه گرفتن را نيز از ايشان سلب می‌کند

 

برگرفته از سایت دکتر کردافشاری