بررسی و شرح نقش بادهای دردزا در بدن

بررسی و شرح نقش بادهای دردزا در بدن

دکترعلی آقا‌ رفیعی؛ جراح و متخصص طب سنتی

تئوري وجود باد به‌عنوان يكي از مزاج‌ها در طب اسلامي وارد شده است. علاوه بر اينكه كلمه (الروّح) را در ارتباط با (ريح) يعني باد مي‌دانند در كيفيت خلقت انسان از نظر امام صادق عليه السلام دقيقا به آن اشاره شده است و به‌عنوان درمان، فصلي را تحت عنوان معالجه‌ی دردهاي ايجاد كننده به ‌وسيله‌ی باد اختصاص داده‌اند.

وجود درد در اندام‌هاي حساس گاهي نشانه‌ی وجود باد است و اين در صورتي است كه ناشي از جدا شدن نسوج و كشيدگي آنها باشد. گاهي نيز وجود باد را ضمن حركت يا لمس، درك مي‌کنيم و زماني وجود آن‌را از صدا مي‌شناسيم.

درد همراه با كشيدگي به‌خصوص اگر همراه سبكي باشد دليل بر موجوديت باد است و اگر از جايي انتقال يابد دليل قاطعي بر آن است و اين حالت در موارد زير رخ مي‌دهد:

۱ـ زماني كه در اندام‌هاي حساس گسستگي رخ مي‌دهد.

۲ـ آنگاه كه باد در استخوان يا گوشت(مانند غده‌اي لوكاليزه) تجمع يابد كه بر اثر درد آن‌را حس نمي‌توان ‌كرد.

۳ـ سبب شكستگي يا كوفتگي در استخوان مي‌شود و دردي وجود ندارد و فقط در عضو مجاور استخوان دردي حس مي‌شود.

باد را از حركت اندام ها مي‌توان دريافت يعني وقتي پيدا مي‌شود و به حركت مي‌افتد، موضع را بلند مي‌كند و فرو مي‌نشاند و در نتيجه تكان خوردن يا پريدن آن عضو حس مي‌شود.

صداي حاصل از باد يا از خود آن ناشي مي‌گردد مانند قّر قّر شكم و با فشار انگشت درد مي‌كند و با كوبيدن صداي آن حس مي‌شود مانند: ناحيه‌ی طحال و تشخيص استسقاء خيکي و طبلي، به وسيله لمس نيز مي‌توان باد كردگي را از ورم زير پوست چه از نوع دُمل و از چه از نوع غده (سلعه) تشخيص داد.

زيرا اگر باد كردگي وجود داشته باشد با فشار آثاري باقي نمي‌گذارد بر خلاف ورم گوده‌گذار Pitting Edema كه در اثر رطوبت يا خلطي چسبنده به وجود مي‌آيد.

بادهاي دردزا:

حالت بادكردگي چند نوع است:

۱ـ باد در لابه‌لاي خالي اعضاء و داخل فضا‌هاي خالي مي‌پيچد مانند: هواي معده (سندرم گاز قوس اسپلنيك)

۲ـ باد خود را به لايه‌ها و ليف‌هاي اندام‌ها مي‌رساند مانند: قولنج بادي.

۳ـ باد در لايه‌هاي ماهيچه يا در زير غشاء ورودي استخوان مي‌پيچد.

۴ـ در ماهيچه و زير پوست جاي مي‌گيرد.

۵ـ در ماهيچه‌اي كه آستر يكي از اندام‌هاست مي‌خزد.

۶ـ در ماهيچه‌هاي سينه جاي مي‌گيرد.

سرعت، پراكندگي و انتشار، نرمي و تندي دردآور باد تابع زيادي و كمي ماده‌ی آن است و نيز با سختي و كمي و زيادي نسج اندامي كه باد به آساني يا سختي در آن نفوذ مي‌كند، بستگي دارد.

دردهايي كه عارض مي‌شود به پانزده نوع تقسيم مي‌گردد. خارشي ـ زبري ـ خلنده ـ فشاري ـ كشنده ـ پاشنده ـ تباه كننده‌-سوزان  ـ قطع كننده ـ‌ شكننده ـ سست كننده ـ سوراخ كننده ـ ضرباني ـ سري ـ سنگيني‌ـ خستگي.

براي مثال درد كشنده نوعي است كه در آن بادي يا خلطي عصب و ماهيچه را از هر دو طرف مي‌كشد و بر اثر اين كشش احساس درد به وجود مي‌آيد.

ـ درد شكننده آن است كه در بين استخوان و غشاء پوششي استخوان ظاهر مي‌شود يا در اثر سرما فشار را منقبض مي‌كند و درد ايجاد مي‌گردد.

ـ درد سوراخ كننده:

عامل اين درد ماده‌ی غليظ يا بادي است كه خود را در بين لايه‌هاي اندام سخت و متراكمي مانند روده‌ی بزرگ محبوس مي‌كند و ممكن است قولون‌ها را سوراخ كند كه در اين حالت بيمار احساس مي‌كند روده‌ی وي را با مته سوراخ مي‌كنند.

ـ درد مسلي: كه عامل آن ماده‌ی غليظ يا بادي است كه در ميان لايه‌هاي اندام سخت و متراكم قرار مي‌گيرد و بر عكس سوراخ كننده از حركت باز مي‌ايستد.

ـ درد خستگي كه خود چند نوع است:

الف: دردي كه بر اثر خسته شدن عارض مي شود و آن را رنج خستگي مي‌نامند.

ب: دردي كه به سبب خلطي كشنده ايجاد شده است و آن را رنج كشيدگي نامند.

ج: ممكن است باد عامل درد باشد كه در اين صورت آن را باد كردگي نامند.

د: گاهي نيز سبب درد خلطي سوزناك است كه آن را رنج قرحه‌اي ( زخمي) مي‌نامند.

درمان:

متأسفانه آنقدر كه درباره‌ی بادها و گازها در بدن توصيف شده است درمان آنها در كتب كمتر ذكر شده‌است.

از آنجا كه پوست يكي از اعضاء تنفسي در كنار ريه قلمداد مي‌شود رعايت سلامت آن با استفاده از روش‌هايي همانند ماساژ ـ روغن مالي ـ بادكش و حتي ورزش مي‌تواند براي درمان بادها نقش عمده‌اي داشته‌باشد.

علاوه بر اين استفاده از دارو‌ها كه در طب اسلامي نيز بر آن اشاره شده است يكي از اصول درمان است.

به روايت صحيح از امام صادق عليه‌السلام يكي از روش‌هاي درماني استفاده از مواد استنشاقي مانند: عنبر و گل زنبق دانسته‌‌شده كه در آغاز بامداد بو مي‌كنند.

اين مواد با اثر بر روي مراكز عصبي و تغيير تبادلات گازي و التيام حس درد اثر مفيدي دارد و تجويز خوراكي مانند جوشانده‌ی شنبليله با انجير به نسبت مساوي ( يك مشت) يك روز درميان در اين موارد استفاده‌ مي‌گردد.

ميخك(قرنفل) ۵ مثقال در ظرف بلور گل مال شده يك روز در تابستان يا سه روز در زمستان ريخته و در آن را بسته بعد كوبيده و صاف كرده و با آب باران مخلوط نموده به پشت گردن و شانه ماليده تا خشك شود.

به‌طور غير اختصاصي نيز از داروهايي مانند سكبينج، اسفند، زيره، سياهدانه، كندر، بادام ياد شده است. تنقيه و روغن ماليدن و برخي تركيبات ديگر نيز براي درمان آن ذكر شده‌است.

نتيجه:

بادها هم از نظر تشريحي و هم از نظر فيزيوپاتولوژي و هم در تقسيم بندي مزاج‌ها جايگاه عمده‌اي دارند كه مخصوصا در طب كلاسيك از بيان آن غفلت شده است و با توجه به درمان‌هاي طب اسلامي و سنتي اعم از گياهان دارويي، بادكش، تحريك عضو مربوطه و گاهي حجامت مي‌توان به تعديل اين مزاج و اصلاح بيماري پرداخت و غلبه باد را در بدن از بين برد.