آموزش کاشت، پرورش و نگهداری تراریوم

آموزش کاشت، پرورش و نگهداری تراریوم

نگارش: مریم طهرانچی کارشناسی ارشد گیاهان زینتی

یکی از روش‌های رسیدن به آرامش پرورش و نگهداری گیاهان در منزل است. این روزها شاید فضاهای کوچک خانه‌های ما اجازه ندهد تا به شیوه‌ی گذشتگان به باغبانی بپردازیم اما ما دراین مطلب شیوه‌ای را به شما آموزش می‌دهیم تا از منافع آن در حداقل فضا بهره‌مند شوید. اگر می‌خواهید گلخانه‌ای مینیاتوری داشته باشید، به جای چند گلدان کوچک با گل‌های متفاوت، از تراریوم یا باغ‌ شیشه‌ای که این روزها مد شده‌ است، استفاده کنید.

 

تراریوم چیست ؟

کلمه تراریوم، کلمه‌ای لاتین است که از دو قسمت Terra به معنی خاک و زمین و -rium به عنوان پسوند مکان تشکیل شده است. بر این اساس می‌توان این عبارت را به ” نمایشگاه جانداران زمینی” ترجمه کرد. به عبارتی دیگر، یک تراریوم جلوه‌هایی از نمونه‌های زندگی گیاهی یک منطقه یا اقلیم را در برمی‌گیرد و معنای امروزی تراریوم که نمایشگاه جانوران خشکی است پدیدار گشت. از آن زمان واژه‌های دیگری مانند ویواریوم، آکواریوم و … وارد دایره‌ی لغات گیاه‌شناسان و جانورشناسان شد.

این محصول اولین بار توسط یک پزشک جراح انگلیسی به نام ناتانیل وارد Nathaniel Ward در سال ۱۸۲۷به شکلی کاملا تصادفی ساخته شد. در واقع او در مورد پرورش و تغییر و تحول پیله‌ای پروانه‌ها کار می‌کرد اما متوجه شد که آلودگی حاصل از کارخانه‌های لندن که نزدیک منزل وی بود جلوی رشد آنها را می‌گیرد.

دکتر وارد، چرخه‌ی زندگی پروانه‌ها را در شرایط طبیعی مورد پژوهش قرار داد. به این شکل که شفیره‌ی پروانه را در یک ظرف مربا گذاشت و سپس مقداری خاک درون ظرف ریخت.

بعد از چند هفته دکتر وارد دید که یک گیاه در خاک درون ظرف روییده است.

اینکه در این مدت گیاه بدون آبیاری به رشد خود ادامه داده فکر او را درگیر خود کرد. او فهمید هنگامی‌که گیاه رطوبت را از برگ‌هایش از دست می‌دهد این نم روی دیواره‌ی شیشه جمع شده و به شکل آب دوباره به داخل خاک بازگشته و گیاه را آبیاری می‌کند و این چرخه‌ی پایدار باران مانند درون ظرف، بهترین شرایط را برای رشد گیاه فراهم می‌آورد.

در ادامه او دو تراریوم کوچک تهیه کرد که در آن سرخس و نوعی گیاه از خانواده‌ی غلات کاشته بود و آنها را با کشتی به سیدنی استرالیا فرستاد. در این سفر که به مدت هشت ماه به طول انجامید و با وجود تغییرات زیاد دما در دوره‌ی سفر‌، گیاهان به خوبی رشد کردند و صحیح و سالم به استرالیا رسیدند. پس از آن وی دوباره در شرایطی همانند پیشین آنها را به لندن بازگرداند.

تراریوم یکی از زیباترین روش‌ها برای نگهداری گل و گیاه در داخل آپارتمان است. اگر خیلی حوصله‌ی نگهداری از گلدان ندارید، می‌توانید تراریوم بخرید و در هر بخشی از خانه، از اتاق نشیمن گرفته تا اتاق خواب یا آشپزخانه و یا هر فضای دیگری از آن استفاده کنید. حتی برای هدیه دادن هم، گزینه‌ی بسیار مناسبی است. در یک باکس شیشه‌ای بسیار زیبا، گیاهی زنده و با طراوت را به عزیزان خود می‌دهید و موجب خوشحالی آنها می‌شوید.

این گلخانه‌ی‌ مینیاتوری را خودتان هم می‌توانید در خانه درست کنید. برای اینکه بدانید چه گیاهانی برای این کار مناسب هستند، در ادامه‌ی مطلب با ما همراه باشید.

وسایل مورد نیاز:

ظرف:

اندازه‌ی ظرف‌ها باید طوری انتخاب شوند که بزرگی آن برای احاطه‌ی ۲ یا چند گیاه کافی باشد. مثل تنگ ماهی، ظرف شیشه‌ای شکلات، آکواریوم، ظرف‌های شیشه ای مربا یا بطری بزرگ.

برای افراد مبتدی، پیشنهاد می‌شود که یک ظرف بزرگ و در باز مانند آکواریوم انتخاب شود. کارکردن داخل آن بسیار آسان است و با کسب تجربه می‌توانید از چوب‌های بلند و یا بیلچه برای کاشتن گیاهان در ظروفی که دهانه‌ی آن کوچک است استفاه کنید.

هر ظرف تمیز می‌تواند برای ساختن تراریوم استفاده شود. نیاز اصلی این است که مانع دخول آب شود. چیزهایی را انتخاب کنید که به اندازه‌ی کافی برای جا دادن گیاهان بزرگ باشند و سرپوش آن طوری باشد که مانع خروج رطوبت شود. کوزه، بطری و آکواریوم ظرفهایی هستند که به طور معمول مورد استفاده قرار می‌گیرند. طراحی‌های دیگر مانند بلوک‌های شیشه‌ای می‌توانند به دکور منزل زیبایی ببخشند.

ظرف باید شفاف باشد، زیرا ظروف رنگی و یا کدر نور را کاهش می‌دهند و در رشد گیاه اختلال ایجاد می‌کنند.

قبل از کاشت ظرف را استرلیزه کنید. آن‌را با آب گرم و صابون خوب شست‌وشو دهید. اگر از ظرف‌های تمیز شیشه‌ای تجاری استفاده می‌کنید اجازه دهید که درب ظرف چندین روز قبل از کاشت باز باشد.

زغال چوب:

از زغال چوب برای جذب بوی نامطبوع ظرف استفاده می‌شود.

پارچه‌ی پرده‌ای فایبرگلاس یا جوراب زنانه‌ی نایلونی:

این مواد برای جلوگیری از فرو نشستن خاک و از بین رفتن توانایی آن برای زه‌کشی استفاده می‌شوند.

*ممکن است شما از قاشق بزرگ آشپزخانه در جابه‌جایی خاک و مواد زه‌کشی و از چنگال برای شیار بازکردن استفاده کنید.

*اگر دهانه‌ی ظرف مورد استفاده‌ی ما خیلی کوچک باشد از یک قیف کاغذی یا فویل آلومینیومی ‌برای ریختن خاک به داخل ظرف استفاه کنید.

*قیچی خانگی برای هرس گیاهان قبل از اینکه کاشته شوند می‌تواند کمک کند.

*یک اسپری آب پاش برای آب دادن به تراریوم می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

طرز تهیه تراریوم:

  • ظرف مورد نظر را انتخاب کرده، آن‌را تمیز و خشک می‌کنیم. یک لایه سنگریزه داخل ظرف می‌ریزیم. این کار برای اینست که مطمئن شویم تا خاک بیش از حد اشباع نشود که باعث پوسیدگی ریشه شده و گیاه از بین برود. میزان مواد زه‌کشی بستگی به اندازه و شکل ظرف دارد. با توجه به اندازه‌ی ظرف می‌توانید لایه‌ی ۱ اینچی از مواد را در ته ظرف پخش کنید، به‌طوری‌که تمام ظرف را بپوشاند. (کوچک‌ترین حالت) برای ظرف‌های عمیق یا بزرگ حتی لایه‌ای تا ۳ اینچ نیز ممکن است مورد استفاده قرار بگیرد.

۲) برای جذب بوهای ناخوشایندی که موقع آبیاری ایجاد می‌شود لایه‌ی نازکی از زغال روی لایه‌ی سنگریزه‌ها می‌ریزیم.

۳) قراردادن یک لایه مواد غیر طبیعی روی زه‌کش لایه‌ای را ایجاد می‌کند که از فرو نشستن خاک و از بین رفتن توانایی آن برای زه‌کشی جلوگیری می‌کند. مواردی مثل پارچه‌های پرده‌ای فایبر گلاس، جوراب‌های زنانه‌ی نایلونی یا پرده‌ی دور انداختنی، موارد خوبی هستند. چون دارای خلل و فرج کافی برای عبور آب هستند که هم خاک و ذرات را نگه می‌دارند و هم زود فاسد نمی‌شوند.

۴) به مقدار کافی خاکی تمیز و استرلیزه شده که تقریبا ۵/۱ تا ۴/۱ حجم ظرف را پر می‌کند، اضافه می‌کنیم. برای دادن جلوه‌ی بیشتر به تراریوم، خاک را به‌طور مسطح در ظرف نمی‌ریزیم، بلکه آن‌را شیب‌دار و تپه مانند می‌ریزیم تا گیاهان در سطوح مختلف قرار گیرند. خاک را از پشت به سمت جلو شیب‌دار کنید. معمولا اختلاف سطح بین خاک جلو و خاک عقب ۱ تا ۲/۱ اینچ است. اگر چه، اگر تراریوم دایره‌ای است، شما می‌توانید سطح صافی را برای کشت داشته باشید.

می‌توان از خاک‌های گلدانی بسته‌بندی شده که استرلیزه هم هستند استفاده کرد یا اینکه از مخلوط خاک باغچه و پیت ماس محیط کشت را تهیه کرد.

خاک باید نرم، دارای زه‌کشی خوب و بدون کود باشد.

برای تراریوم نواحی گرمسیری با گیاهان شاخ و برگدار، یک قسمت خاک، یک قسمت پیت ماس و یک قسمت پرلیت استفاده کنید. اگر شما می‌خواهید یک باغ کاکتوس ایجاد کنید از خاک زبر که از یک قسمت خاک و یک قسمت شن تشکیل شده است استفاده کنید.

۵) بعد از تهیه‌ی محیط کشت و قرار دادن در ظرف، نوبت به انتخاب و کاشت گیاهان می‌رسد.

دنبال گیاهانی باشید که رشد کم و برگ‌های کوچک داشته باشند. برای تهیه تراریوم، باید گیاهانی انتخاب شوند که علاوه بر دارا بودن شاخ و برگ زیبا، رشد کندی داشته باشند. همچنین توانایی تحمل رطوبت زیاد هوا و خاک و نور کم را هم داشته باشند. ما در تراریوم گیاهانی را می‌توانیم پرورش دهیم که به درجه‌ی رطوبت بالایی، نیاز دارند زیرا در غیر این‌صورت در هوای خشک خانه این گیاهان از بین می‌روند.

تعدادی از گیاهانی که می‌توان از آنها در تهیه تراریوم استفاده کرد عبارتند از : کالاته آ، پیرومیا، سرخس، فیتونیا، پتوس، کاکتوس و ساکولنت ، کراسولا یا گیاهانی مثل گندمی‌، برگ بیدی مینیاتوری و…

کاکتوس، گیاهان گل‌دار گرمسیری یا یک ترکیب از گیاهان رنگارنگ برای استفاده در تراریوم مناسب هستند. گیاهان به رشد پیوسته و آرام نیاز دارند، همچنین باید توانایی همزیستی با گیاهان همراهشان را در شرایط یکسان داشته باشند. هرگز از ترکیبی از گیاهان که نیازهای رشد مختلفی دارند استفاده نکنید. گیاهانی را انتخاب کنید که از لحاظ واریته، اندازه، بافت و نوع احتیاجاتشان مشابه یکدیگر باشد.

بهتر است گیاهانی مورد استفاده قرار بگیرند که از لحاظ اندازه مناسب برای ظرف انتخاب شده باشند. گیاهانی که دارای رشد کم هستند به دست‌کاری و نگهداری کمی ‌نیاز دارند. اگر شما می‌خواهید که توجه بیشتری به آنها داشته باشید می‌توانید گیاهانی که رشد بیشتری دارند را آزمایش کنید. آنها به تربیت بیشتر و مداوم نیاز دارند، اما شما می‌توانید تنوع بیشتری در تراریوم خود داشته باشید.

اگر ظرف تراریوم طوری است که تمام سطوح شفاف بوده و دارای دید است باید گیاهان بزرگ‌تر را نزدیک به مرکز کاشت. اما اگر فقط ۲ یا ۳ سطح آن دیده می‌شود، گیاهان بلند‌تر باید در قسمت دیواره‌ی پشتی جای داده شوند .

گیاهان نباید خیلی نزدیک هم کاشته شوند، بلکه باید فضای کافی برای هرکدام از آنها در نظر گرفته شود.گیاه باید طوری مستقر شوند که پایه‌ی گیاه هم‌سطح رویه‌ی بالای خاک باشد . اجازه ندهید که پایه‌ی گیاه بالاتر از سطح خاک قرار بگیرد.

گیاهان گرمسیری و جنگلی باید در تراریوم بسته و یا دریچه‌دار مورد استفاده قرار بگیرد. گیاهان آب‌دار و شاداب در ظرف‌های باز مورد استفاده قرار بگیرد .

بسیار مهم است که گیاهان فاقد حشره یا بیماری باشند. هر برگ آسیب دیده یا زرد یا هر برگی که نشان از آسیب حشره یا بیماری دارد را فورا جا به جا کنید.

۶) بعد از کاشت گیاهان، می‌توان تراریوم را با استفاده از تخته سنگ، چوب شکسته، خزه و چیزهای دیگر تزئین کنیم. با این عمل یک دنیای کوچک زندگی گیاهی ساخته می‌شود.

۷) پس از کاشت، گیاهان را با اسپری آبیاری کرده، که در این صورت برگ‌های آنها نیز تمیز می‌شوند. آبیاری شدید باعث از بین رفتن گیاهان می‌شود. هیچ‌گاه آب را به طور مستقیم روی تراریوم نریزید، زیرا محلی برای زهکشی که آب از آن خارج شود وجود ندارد. آب به مقداری اضافه کنید که فقط خاک مرطوب شود. هیچگاه آب جمع شده در زیر لایه سنگریزه نداشته باشید. زیرا آب باعث خواهد شد که ریشه گیاه دچار پوسیدگی شود. وقتی که کناره‌های ظرف خشک هستند و هیچ رطوبتی در کناره‌ها آشکار نیست، مقدار کمی‌آب اضافه کنید .

اگر در اثر آبیاری زیاد فضای داخل ظرف مه آلود شود ،در ظرف را بر می‌داریم تا آب اضافی تبخیر شود، سپس در ظرف را می‌گذاریم .

وقتی که گیاهان برای اولین بار در تراریوم کاشته می‌شوند، تراریوم شروع به ایجاد آب و هوای مناسب گیاه می‌کند. گیاهان رطوبت را از برگ‌هایشان از دست می‌دهند که روی شیشه متمرکز می‌شود و دوباره به خاک بر می‌گردد. این چرخه باعث می‌شود که تراریوم برای مدت‌ها احتیاج به آبیاری نداشته باشد. در تراریوم‌های بسته فاصله‌ی آبیاری می‌تواند ۱ ماه یا بیشتر باشد. در بیشترین حالت، به آبیاری در هر دو هفته یک بار نیاز دارید، که این به شرایط بستگی دارد .

نور :

تراریوم را در معرض نور مستقیم آفتاب قرار ندهید. اجازه‌ی تابش مستقیم باعث افزایش درجه‌ی حرارت داخل تراریوم می‌شود و باعث سوختگی گیاه خواهد شد .

تراریوم را در جایی قرار دهید که نور غیر مستقیم کافی داشته باشد. پشت پنجره‌های شمالی بهترین مکان خواهد بود. بیشتر گیاهان که برای تراریوم مناسب هستند به نور بیش از اندازه نیاز ندارند، اما مقدار نور باید خوب باشد. اگر تراریوم در محلی قرار دارد که نور در آنجا پایین است، نور مصنوعی اضافه کنید. یک لامپ w 100 در داخل تراریوم  و یا لامپ فلورسنت بالای تراریوم می‌تواند مفید باشد. در جایی که نور بیرونی ضعیف است، نور مصنوعی را ۱۶ تا ۱۸ ساعت در روز داشته باشید.

برای اینکه گیاهان بر اثر نور به یک سمت خم نشوند باید جای ظرف را هر چند وقت یک بار تغییرداد و جهت آن را نسبت به نور عوض کرد.