بررسی اثر صوت و موسیقی بر درمان انواع بیماری‌ها

بررسی اثر صوت و موسیقی بر درمان انواع بیماری‌ها

نسرین مقراضی؛عضو انجمن تحقیقات طب سنتی ایران وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران

از دیر‌باز موسیقی در مناسک مذهبی، نیایش‌ها، آیین‌های درمانی، جشن‌ها و مراسم اجتماعی به‌کار می‌رفته، ولی در چند دهه‌ی اخیر، موسیقی به صورت یک فعالیت علمی ‌مستقل درآمده است. در دورانی که انسان نسبت به گذشته نیاز به تأمین نیروی حیاتی بیشتری برای مقابله با استرس‌های فزاینده‌ی محیط پیرامون خود دارد، از صوت و موسیقی می‌توان در جهت تامین سلامت و ارتقاء سطح کیفیت روحی –روانی زندگی بهره جست. موسیقی درمانی کاربرد صدا، سازهای  موسیقی، آهنگ‌ها، قطعات موسیقی و هر چیز موسیقیایی است که در تمام زمینه‌های زندگی به بهتر زیستن افراد کمک می‌کند. در تحقیقات اخیر کاربرد صوت و موسیقی درمانی در توانبخشی جسمی، ایمنی‌شناسی، روان رنجوری و موارد دیگر تایید شده است. موسیقی درمانی می‌تواند برای هر کسی، صرفنظر از استعداد او در موسیقی مفید باشد. سطح دانش موسیقی فرد بیمار تاثیر چندانی در درمان او ندارد. این وظیفه‌‌ی موسیقی درمانگر است که صوت یا موسیقی مناسب وضعیت فرد متقاضی را تشخیص دهد، تا به کمک آن درجهت حفظ سلامتی یا درمان بیماری او عمل نماید. در روش سنتی تعیین گام موسیقی فردی، از نشان ماه تولد و نام شخص استفاده می‌کنند، زیرا این دو عامل را از عوامل پر قدرت ارتعاش انرژی در انسان می‌دانند. اشخاصی مثل فیثاغورث، بطلمیوس، یوهان کپلر و … از طریق رتبه‌بندی سیارات و ریاضیات این کار را انجام می‌دادند. در روش‌های مدرن‌تر، از برد صدا وشیوه‌ی تکلم فرد استفاده می‌شود. امروزه انواع روش‌های موسیقی درمانی مثل گوش دادن به موسیقی، نواختن یک ساز شخصی، آواز خواندن، تألیف وساخت موسیقی، ذکر و مانترا و … وجود دارد. وقتی شیوه‌ی صوتی دلخواه خود را انتخاب کردید، حداقل ده دقیقه در روز به هنگام طلوع یا غروب خورشید یا هر زمانی که احساس نیاز می‌کنید آن‌را اجرا کنید. همچنان که ما به یک رژیم غذایی مناسب و میزان ورزش روزانه‌ی کافی و تنفس هوای سالم نیازمندیم، استفاده مرتب از موسیقی‌های شفابخش می‌تواند به حفظ تندرستی ما کمک کند.

 

سرشت صوت چیست؟

صوت نوعی ارتعاش است. وقتی سیمی‌ را در یکی از آلات موسیقی به صدا در می‌آورید، هوای اطراف آن فشرده و سپس منبسط می‌شود. این کار، امواجی صوتی ایجاد می‌کند که با سرعت سیصد متر در ثانیه فضا را می‌پیماید.

درک موسیقی توسط چه عضوی در بدن ما انجام میشود؟

حواس وسیله‌ی ارتباط آدمی‌با عالم خارج است. واکنش ما در برابر صوت فقط از طریق گوش‌هایمان نیست. تمام اندام‌ها و اعضای بدن ما از جمله مو و پوست و کل سیستم انرژی انسان (هاله – آورا – Aura) در برابر امواج صوتی محیط واکنش نشان می‌دهد. یک آزمایش ساده این موضوع را ثابت می‌کند. در حالی‌که با هر وسیله‌ی ممکن مانع شنیدن خود می‌شوید، در مجاورت صدای طبل‌های بزرگ قرار بگیرید. گویی بدنهایتان با دیواری از ارتعاش برخورد می‌کند. دنده‌ها و جناغ سینه با ضربه‌های طبل ارتعاش پیدا می‌کند. گاهی با درک ارتعاش، مو بر بدنمان راست می‌شود.

ما حتی قبل از تولد در صوت غوطه‌ور بوده‌ایم. جنینی که در رحم مادر قرار دارد در اثر ضربان آهنگین قلب مادر و صدای ملایم دستگاه گوارش و سایر فرایندهای جسمانی او آرامش می‌یابد. مادران در هنگام بغل کردن نوزادان خود، می‌باید او را در نیمه‌ی چب بدن خود قرار دهند تا با شنیدن صدای قلب مادر آرام بگیرد. لالایی خواندن مادر می‌تواند ضربان نامنظم قلب نوزاد را آرام و منظم کند.

پیام عصبی از گیرنده‌های حسی، مانند چشم، گوش، پوست و … به مرکز عصبی یعنی کورتکس مغز منتقل می‌شود و فرایند ادراک حسی شکل می‌گیرد. اصواتی که  به مغزما می‌رسد، حواس و عواطف را تحریک می‌کند و با ایجاد انرژی موجب انگیزه و فعالیت می‌شوند. به‌طور کلی موسیقی از طریق تحریک تخیل، تداعی و تهیج عواطف در روحیه‌ی شنونده اثر می‌گذارد. مرکز دریافت موسیقی در مغز انسان درست همان نقطه‌ای است که وظیفه‌ی یادگیری، کنترل و ابراز احساسات را بر عهده دارد. دانشمندان دانشگاه دورتموند در نیوهمپشایر می‌گویند: علت تکرار شدن ناخود اگاه برخی قطعات موسیقی در ذهن انسان، به ناحیه ای در قشر جلویی مغز بازمی‌گردد. این قسمت از مغز مسئولیت پردازش صداهای اولیه و ساده، استدلال و یادآوری خاطرات را بر عهده دارد.

 

شیوه‌های مختلف استفاده از اصوات و موسیقی در درمان چیست؟

ذکر درمانی یا مانترا که خود به چند روش انجام می‌شود. از قبیل، تکرار و کشیدن حروف صدادار مثل (ای ی ی ی ..، آ ااا…،اوووو …) یا تکرار حرف صدادار با حروف بی صدا و بی معنی مثل (اوووم ، آوووم،‌هاااام، سوووو …) و یا تکرار کلمات و جملات معنا دارو نیروزا مثل: ذکرنام های خداوند در ادیان مختلف، و خواندن  دعاهایی که در مذاهب مختلف اثر شفا ودرمان دارد. و یا ذکر (هو) در سنت دراویش شرقی که با حرکت بدن نیز همراه است.

شنیدن موسیقی ملایم (در خواب یا در بیداری)

اجرای موسیقی و نواختن ساز

تالیف ترانه و موسیقی

اجرا یا شنیدن موسیقی همراه با حرکات بدنی

استفاده از امواج فراصوت در دستگاه‌های مدرن تشخیص بیماری مثل (سونوگرافی – اولتراسوند) شکل تغییر یافته دستگاه (سونار) است که در جنگ جهانی اول برای رد یابی زیر دریایی‌های آلمانی توسط کشور انگلستان به‌کار گرفته می‌شد. امروزه در صنعت نیز برای  آشکار سازی شکاف‌ها در فلزات و سایر مواد نیز به‌کار میرود.

دندانپزشکان تنها با استفاده از دستگاه ایجاد کننده‌ی امواج صوتی، دندان‌ها را جرمگیری می‌کنند.

سایمتیک درمانی (تاثیر انواع موج‌ها وارتعاشات صوتی را بر ماده نشان می‌دهد.) این اصطلاح حدود سیصد سال قبل توسط (ارنست چالدنی) وضع شد. و در ادامه کار او دکتر (هانس جنی) توانست اثر نتهای موسیقی را که از بلندگو پخش می‌شد و بر روی شن اشکالی را ایجاد میکرد به صورتی قابل رویت بر پرده منعکس کند. این روش حدود سی سال قبل توسط یک دکتر انگلیسی بنام (پیتر گای منرز) گسترش یافت. او وسیله‌ای اختراع کرد که بسامدهایی را که از بافت‌های مختلف بدن ساطع می‌شد محاسبه کرد و برای درمان، دستگاه وی موسیقی مناسب با بسامد اندام آسیب دیده تولید و پخش می‌کند. (ارتعاشات شفابخش) –] آماندا کاکرن و … ص ۶۱   [

 

تاریخچه D موسیقی درمانی

– افلاطون، فیلسوف یونانی معتقد بود که صوت به شکل موسیقی یا زمینهD آهنگ می تواند تأثیری شفابخش داشته باشد. نخستین بار او در کتاب (جمهور) به طبقه بندی تم‌ها پرداخت. وی مقام (میکسولیدین) را حزین، مقام (دورین و فریژین) را محرک و مقام (لیدین) را نشاط آور توصیف کرد.]مقاله‌ی (تم درمانی) – رضا جوهری فرد[

– در یونان باستان نوازندگان می‌توانستند از طریق نت واحد یا آهنگ صدای شخص، از او شناخت به‌دست آورند و شفاگران با آهنگ درونی بیمار هماهنگ شده و با نواختن یک نت بر چنگ یا بربط ، بیمار را شفا می‌دادند.

– ارسطو معتقد بود که نوای فلوت احساسات را برمی‌انگیزد و فشارهای عصبی سرکوب شده را رها می‌کند.

– مصریان باستان صوت را به شکل ماده می‌شناختند.

– فیثاغورث، ثابت کرده است که ارتباطی قوی میان حواس و موسیقی وجود دارد و اگر اصوات به شیوه ای مناسب به‌کار گرفته شود، کمکی بزرگ به سلامتی خواهد بود. او آهنگهایی می‌نواخت که با ارتعاشات مثبت آن، احساسات منفی، به‌خصوص اندوه، غضب، رقّت، غرور و عصبانیت را از بین می‌برد. او قوانین هماهنگ بین صوت و ماده را کشف کرد و آن‌را در جدولی به نام (لامبدوما ماتریکس) منظم کرد. ]پزشکی مکمل و درمان‌های موازی – شعبانخانی – ص ۵۰ – ۴۷[

– فارابی دانشمند ایرانی درنیمه‌ی دوم قرن سوم هجری قمری در رساله‌ی (مقالة فی معانی العقل) به بحث در باره تأثیر درمانی موسیقی بر روح پرداخته است. اطلاعات وی درریاضیات خوب، در طب متوسط و در موسیقی بسیار خوب بوده است.] فرهنگ فارسی معین – جلد ششم[

– در ژاپن نوع به خصوصی طبل می‌زنند تا جریان انرژی (کی) را در سرتاسر بدن تحریک و متعادل کند.

– بومیان استرالیا از نواختن وسیله ای به نام (دای جریدو) به همراه قصه گویی استفاده می‌کردند. وقتی کسی بیمار می‌شد می‌گفتند که اشکالی در آواز او پدید آمده و بومیان با این وسیله اشکال او را برطرف می‌کردند.

– طب (آیورودیک) که سابقه‌ی چند هزار ساله در هند دارد، اصوات بدوی را به‌کار می‌گیرد که بر ذهن، جسم و روح تأثیری عمیق دارد. در دل خواندن کلمات (مانترا) تنفس را آرام می‌کند. تحقیقات نشان میدهد که چنین اصواتی قدرت جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی را داراست .

– در افسانه‌های چینی از نوعی (ندا سنگ) یاد شده است. این سنگ از جنس یشم بوده و به هنگام برخورد دو قطعه از آنها، آوایی خوش شبیه به آهنگ موسیقی به گوش می‌رسید. چینی‌ها این طنین را صدای آسمانی و ندای بزرگ طبیعت می‌نامیدند و برای درمان بیماری و حفظ تعادل از آن استفاده می‌کردند.

– در قبایل بومی ‌افریقا، سرخ پوستان امریکا، انسان های بدوی استرالیا، شمن‌های سیبری، بومیان اندونزی و … از ( طبّالی) به تنهایی یا به همراه سازهای دیگر و همراهی گروه سرودخوان، مراسم شفا انجام می‌گرفته است.