راهکارهای مدرن برای کشت و عرضه‌ی گیاهان دارویی سنتی

راهکارهای مدرن برای کشت و عرضه‌ی گیاهان دارویی سنتی

کشور ایران از لحاظ جغرافیایی و آب و هوایی موقعیتی کاملا استثنایی در دنیا دارد .ایران دارای ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم اصلی جهان وهمچنین محیط‌های گوناگونی برای رشد وتکثیر گیاهان است .به دلیل تنوع اقلیمی‌، بیش از ۷۵۰۰ گونه‌ی گیاهی در اکثر نقاط ایران رشد می‌کنند .به موازات فراوانی پوشش گیاهی،بسیاری از این گونه‌ها از نظر دارویی دارای اهمیت منحصر به فردند .

تنوع گونه‌های گیاهی رویش یافته در ایران را به لحاظ آب وهوایی بیشتر از سایر کشور‌هاست.به تخمین محققان ، ۹تا ۱۱ هزار گونه‌ی گیاهی در ایران رشد می‌کنند که این میزان سه برابر کل قاره‌ی اروپاست .

این در حالی است که در ایران ۱۴۰ قلم دارو ودر کشورهای اروپایی حدود ۱۱ هزار قلم عرضه می‌‌شود .

سهم ایران از بازار صادرات ۱۰۰ میلیارد دلاری گیاهان دارویی ۸۲ میلیون دلار اعلام شده است . در حالی که گیاهان دارویی در جهان برای ۸۰ میلیون نفر شغل ایجاد کرده که  در ایران این رقم ۱۰۰ هزار نفر است .

شمار بهره‌برداران داروهای گیاهی در ایران ۲۰۰ هزار نفر است.، سطح زیر کشت گیاهان دارویی در ایران محدود است وافزایش این سطح نیز پیش بینی شده است .از ۷۶ هزار گیاه دارویی شناخته شده دو هزار و۴۰۰ ‌ی آن در ایران شناسایی شده است .

در حالی که در کشور ما درسال ۱۳۸۵ ،کل بازار دارویی کشور ۵/۱ میلیارد دلار بوده که این رقم در سال ۱۳۸۶ به ۹/۱ میلیارد دلار رسیده است که سهم گیاهان دارویی کمتر از ۲۰۰ میلیون دلار می‌شود . در حالی که صادرات چین در این زمینه ۱۰ برابر این رقم‌هااست .

امروزه با مشخص شدن تاثیرات شفابخش برخی گیاهان،شاهد مزارع وسیع آزمایشی وتولید گیاهان دارویی هستیم واین موضوع آن قدر مهم است که کشت گیاهان دارویی به عنوان شاخه‌ی مهمی‌از کشاورزی مطرح است وبرخی کارخانجات دارویی سعی خود را صرف تهیه‌ی داروهای گیاهی می‌کنند .

آمار کلی در خصوص میزان بهره گیری از طب سنتی ومکتب‌های مختلف طب مکمل در ایران منتشر نشده است . با این وجود، مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۰ در اصفهان انجام شد حاکی از آن است که در پنج سال اخیر، حدود ۵/۶۲ درصد از مردم حداقل سالی یک مرتبه از روش طب مکمل استفاده کرده‌اند .

بهره گیری از گیاهان ،مراقبه، دعا درمانی، حجامت وطب سوزنی با ۶/۷۶، ۱/۱۰ ، ۵/۹ و۵/۵ درصد،به ترتیب بیشتر از سایر روش‌ها دیده شده ،  در سال ۱۹۹۷ فروش داروهای گیاهی در ایران حدود ۷ میلیارد ریال بوده است که در سال ۲۰۰۰ به ۳۷ میلیارد ریال افزایش پیدا کرده است .از آنجایی که در نیمی‌از مراجعات بیماران به پزشکان، به دارو احتیاجی نیست، اگر از روش مداوای دیگری استفاده کنیم، مصرف داروهای شیمیایی کمتر خواهد شد وبا صادر کردن دارو می‌توانیم در  جهت سود‌آوری کشور حرکت کنیم وبه این وسیله از میزان وابستگی خود بکاهیم .

در حالی که کشور ما خاستگاه طب سنتی است ودارای گونه‌های متنوع گیاهان با مشخصه‌های دارویی وکیفیت مطلوب است ،می‌توانیم از این سرمایه‌های ارزشمند بهره ببریم .

کشور ایران به دلیل تنوع آب و هوایی وگستردگی جغرافیایی یکی از غنی‌ترین کشور‌های جهان در زمینه‌ی گیاهان دارویی است .علاوه بر این ایران دارای منابع بسیار ارزشمند وبی نظیر در این خصوص است .

این منابع چندین قرن در دنیای پزشکی به عنوان اصلی‌ترین منابع علمی‌مورد استفاده قرار می‌گرفته و اکنون این ظرفیت بسیار مهم به وادی فراموشی سپرده شده است . چنانچه از گیاهان دارویی وداروهای گیاهی که عوارض بسیار کمتری نسبت به داروهای شیمیایی وسنتتیک دارند استفاده شود، در مصرف دارو صرفه جویی بسیار زیادی خواهد شد .البته این ادعا وجود ندارد که کلیه‌ی بیماری‌ها با داروهای گیاهی و طبیعی درمان می‌شود ولی تعداد قابل توجهی از بیماری‌ها با داروهای گیاهی قابل درمان است .

گرایش عمومی‌جامعه به استفاده از داروهای گیاهی وبه‌طور کلی فراورده‌های طبیعی به ویژه در طی سال‌های اخیر رو به افزایش بوده ومهم‌ترین علل آن ،اثبات اثرات مخرب وجانبی دارو‌های شیمیایی از یک طرف وایجاد آلودگی‌های زیست محیطی که کره زمین را تهدید می‌کند از سوی دیگر بوده است .

از طرفی دیگر گیاهان دارویی جزو ذخایر ومنابع طبیعی هستند وبسیاری از کشور‌ها کم یا زیاد از یک چنین منبعی برخوردارند که نوع، تعداد و تنوع گونه‌های گیاهی بر اساس شرایط وموقعیت جغرافیایی هر منطقه متفاوت است .

متاسفانه سود آوری‌های کلان اقتصادی وتوجه روز افزون به تجارت جهانی گیاهان دارویی، مشکلات ومسائل نا گواری را برای این منابع به وجود آورده ونسل گونه‌های گیاهی را با خطر انقراض مواجه ساخته است، چرا که بخش عظیمی‌از تجارت،مربوط به گونه‌های گیاهی دارویی است که از طبیعت جمع آوری شده وبعضا با شیوه‌های نادرست ، نه تنها به انقراض نسل گونه‌ها می‌انجامد، بلکه تنوع زیستی منطقه وجهان را نیز با خطر نابودی مواجه می‌سازد.

استفاده مطلوب ،منطقی وبهینه از این منابع که به لحاظ فناوری بسیار کم‌هزینه‌تر و ساده‌تر از صنایع دارویی شیمیایی است ،می‌تواند ضمن تامین بخشی از نیاز‌های عمده‌ی بهداشتی ودرمانی جامعه از خروج مقادیر قابل توجهی ارز جلوگیری کرده ومانع گسترش وابستگی به بیگانگان شود.بنابراین با اتخاذ سیاست‌ها وراهکار‌های مناسب ومبتنی بریک شناخت واقع گرایانه از وضعیت موجود این منابع وکاربرد روش‌های علمی‌وصحیح در تمام ابعاد اعم از کاشت ،داشت ،برداشت ،وبهره برداری صنعتی واقتصادی آن چه از طبیعت وچه به صورت کشت مکانیزه، می‌توان به درکی واقعی واصولی در خصوص نقش وبازدهی گیاهان دارویی در جوامع روبه رشدی همچون ایران رسید وعلاوه بر حفظ وحراست از این سرمایه‌های ملی، به شکوفایی و توسعه‌ی پایدار جامعه نیز دست یافت .

از سویی گیاهان دارویی قابل توجهی نیز در دنیا وجود دارد که تاکنون به مزارع وطبیعت کشور ما معرفی نشده‌اند ودر دنیا از آنها طی قرون واعصار برای درمان آلام بشری بهره گرفته می‌شده و همچنان این روند با شدت بیشتر ادامه دارد .

به نظر می‌رسد این گونه‌های گیاهی نیز مورد مطالعه قرار گرفته ودر کشور ما کشت شوند ودر فرایند صنعتی نیز وارد ونیاز کشورمان را به داروهای مشتقه از آن بی نیاز کنیم .

درحال حاضر که وظیفه‌ی عطاری‌ها،عرضه وفروش گیاهان دارویی است ، ضرورت دارد تا آنها قانونمند شوند تا مردم با اطمینان بالا وآسودگی خاطر به عطاری‌های دارای گواهی مراجعه کنند . در شرایط کنونی برخی از گیاهان دارویی به صورت بسته‌بندی وفله‌ای به همراه برخی از  مکمل‌های غذایی وفراورده‌های بهداشتی آرایشی عرضه می‌شود . می‌توان در عطاری‌ها نیز از نیروهای آموزش دیده‌ی مجرب استفاده کرد. متصدیان عطاری‌ها می‌توانند با طی دوره‌های کوتاه مدت آموزشی واخذ مدرک local  از سوی وزارت بهداشت از اعتبار بیشتری برخوردار شوند.

بدین ترتیب عطاری‌هابه  حداقل فنون آشنا شوند وخدمات بهتری را ارائه ‌کنند .همچنین آنان می‌توانند با عطاری‌های natural  دنیا ارتباط ورقابت داشته باشند . این واحد‌های فروش گیاهان دارویی اطلاعات  خود را به شیوه‌ی تجربی به دست می‌آورند، از این رو امکان دخالت افراد سودجو وجود دارد .

عطاری‌هامی‌توانند پس از کسب اطلاعات لازم با نصب تابلو از تسهیلاتی هم برخوردار شوند ،این عطاران دوره دیده با خواص گیاهان دارویی وتقلبات احتمالی باید آشنا شوند.

داروهای گیاهی، شاخه ای از صنایع گیاهان دارویی شامل ساخت فراورده‌های نهایی ویا محصولات  فراوری شده استانداردی از گیاهان دارویی است که شامل کشت گیاهان دارویی  فراوری بهتر کشت ،جمع آوری گیاهان دارویی تکنیک‌های ،انبارش و pgm است.

اکنون که این مساله بر خرد ورزان وآگاهان جامعه روشن شده است، وجود افراد خلاق در جامعه وسازمان‌ها باعث شده که برای تقویت روش طب سنتی، راهکار‌های مختلفی ارائه دهند و از این بابت خلاقیت‌های خود را به نوآوری تبدیل کنند وبه نحو موثری به جامعه خدمت نمایند.