قند‌های مصنوعی؛عامل بیش‌فعالی کودکان

قند‌های مصنوعی؛عامل بیش‌فعالی کودکان

طب سنتی ایران مباحث کامل و ظریفی را در خصوص آداب و شرایط تعلیم، تربیت، تغذیه و بهداشت کودکان بیان کرده است. جای آن دارد که مربیان محترم تربیتی و برنامه‌ریزان آموزشی و بهداشتی کشور بدان توجه لایق را بنمایند و در آن پژوهش کنند.

گرچه با پیشرفت علوم در تمامی زمینه‌ها ممکن است بعضی افراد بازگشت به گذشتگان را مردود بدانند اما بی‌شک حکما در بیان موضوعات لطائفی را مورد توجه قرار داده‌اند که امروزه به آنها کمتر توجه می‌شود؛ در نتیجه‌ی این بی‌توجهی گه‌ گاه به مشکلات عدیده‌ای برخورد می‌کنیم که رنج و مشقت فراوان را به دنبال دارد، حال آن‌که حکما و اطبای کهن ما به ظرافت و حکمت هرچه تمام‌تر برای پیشگیری و برطرف کردن این مشکلات چاره‌اندیشی کرده‌اند. حسن این روش‌ها قابل اجرا بودن، در دسترس بودن و رعایت نکاتی ساده است.

 

از دیدگاه طب سنتی ایران جسم و روح هر دو به شدت از یکدیگر تأثیرپذیرند. بنابراین نوع تغذیه نمود و اثر متقابلی در خصوصیات اخلاقی و رفتاری شخص خواهد داشت و بالعکس اکتساب یا التزام به عملی یا اخلاقی نیکو یا ناپسند تأثیر متقابلش را به‌صورت قطعی بر روی جسم خواهد گذاشت؛به عنوان مثال کودکان نباید در شرایطی قرار گیرند که خشم و ترس و اندوه و … بر آنها غلبه کند ؛زیرا این‌ها خود سبب سوء مزاج می‌شود مثلا خشم، مزاج را بیشتر از حالت اعتدال گرم می‌کند، اندوه خشکی مزاج به بار می‌آورد، پژمردگی و کم‌ارادگی نیروی روانی را سست می‌کند و مزاج را به‌سوی بلغم (سرد و مرطوب) گرایش می‌دهد. پس معلوم می‌شود که در خوش‌خلقی بهبودی تن و روان نیز هست.

بنابراین می‌توان با تغذیه‌ی مناسب به همراه تربیتی صحیح کودکانی سالم از جهت جسمی و روانی داشته باشیم.

نوع و اساس تغذیه در طب سنتی ایران برحسب نوع مزاج افراد متفاوت است و این‌طور نیست که هر نوع خوراکی هرچند مفید، برای تمامی اشخاص مناسب باشد. به‌خصوص با توجه به این‌که کودکان در سن رشد هستند توجه به نوع تغذیه آنها برحسب اصول طب سنتی ایران می‌تواند بسیار راه‌گشا باشد.

حکمای طب سنتی اعتقاد بر این داشتند که افراد در سنین مختلف دارای طبایع مختلفی هستند و این عامل و تغییر مزاج را در اثر غلبه یا کاستی حرارت و رطوبت غریزی می‌دانند. اعتقاد بر این است که انسان دارای یک حرارت و رطوبت غریزی وجودی است و این‌دو در بدو تولد در حداکثر میزان خود هستند ؛چراکه عامل حرارت و رطوبت همیشه باعث رشد و نمو است. به‌عنوان مثال در نواحی استوائی و یا شمال کشورمان که عموما رطوبت همراه با حرارت غالب است جنگل‌های انبوه و درختان سر به فلک کشیده به چشم می‌خورد که بیان‌گر حداکثر نمو در اثر بالا بودن حرارت و رطوبت است. این دو عامل در بدن انسان نیز چنین نقشی را دارند. بنابراین همان‌طور که ذکر شد بدن انسان از بدو تولد تا پایان سن رشد که معمولا بین ۲۸ تا ۳۰ سالگی است دارای حرارت و رطوبت بیشتری نسبت به مراحل دیگر عمر است. هرچه سن بیشتر شود این رطوبت و حرارت غریزی کاهش پیدا می‌کند تا زمانی که مانند شمعی که می‌سوزد و به پایان می‌رسد، خاموش می‌شود و این مرگ طبیعی است.

 

بنابراین در تغذیه‌ی کودک باید کوشید تا خوراکی‌هایی که موجب کم شدن و یا زیاد شدن بیش از حد حرارت و رطوبت غریزی شوند مصرف نشود.

مصرف انواع کاکائو، شکلات، چیپس و تنقلات صنعتی به دلیل این‌که طبیعت آنها بسیار گرم و خشک هستند موجب از دست رفتن رطوبات بدن کودکان شده و در نتیجه در رشد آنها اختلال ایجاد می‌کند. یکی از مشکلات عدیده‌ای که سلامت کودکان را تهدید می‌کند یبوست‌های بلندمدتی است که اغلب کودکان دچار آن هستند، یکی از عوامل مهم آن می‌تواند مصرف تنقلات صنعتی باشد که باعث ایجاد گرمای زیاد و در نتیجه خشک شدن رطوبات بدن می‌شود. یبوست زمینه‌ساز به‌ وجود آمدن بسیاری از بیماری‌هاست؛ از جمله کم‌اشتها‌یی کودک به‌علت سوءهاضمه و عدم تخلیه‌ی بدن در وقت مناسب که خود باعث اختلال در رشد و نمو می‌شود. هم‌چنین در اثر تجمع سموم در بدن، بی‌قراری، بی‌طراوتی و بعضا پرخاشگری و افسردگی کودک را به همراه خواهد داشت. مسلم است که در چنین شرایطی نمی‌توان توقع داشت کودک از لحاظ ذهنی در شرایط مناسبی باشد و عموما اختلالات یادگیری در این‌گونه موارد به چشم می‌خورد.

یکی از بهترین داروهای ملین که خواص زیادی دارد و برای لینت مزاج کودکان مناسب است ترکیب خاکشیر و قدومه شیرازی با آب گرم است. قدومه و خاکشیر به علت طبع گرم و مرطوبی که دارند موافق حال کودکان و به علت مواد لعابی زیادی که دارند لینت بخش خوبی برای مزاج آنها هستند ،ضمن این‌که چاق‌کننده و اشتهاآور مناسبی نیز به‌شمار می‌آیند. هم‌چنین این دو گیاه دافع سودا هستند و مادرانی که از عصبانیت، افسردگی، کم‌خوابی و بدخوابی و پرخاشگری کودکان خود در رنجند از خواص این دو گیاه غافل نشوند.

در طب سنتی ایران تأکید زیادی بر روی نرم نگاه داشتن مزاج کودکان شده است. تأکید شده است حتی‌المقدور کودک از نوشیدن آب بین غذا منع شود؛ زیرا این عمل باعث ایجاد عادتی نادرست شده که ترک آن دشوار و باعث ایجاد انواع ناراحتی‌های گوارشی است نوشیدن آب بین غذا باعث می‌شود غذا خام و ناگواریده از معده خارج شود و کودک دچار مشکلات گوارشی خواهد شد.

یکی از دلایل بیش‌فعالی کودکان که امروزه گریبان‌گیر اغلب پدران و مادران است استفاده بسیار زیاد کودکان از قندها و تنقلات مصنوعی است.

نیازهای غذایی کودکان در سنین ۷ تا ۱۱ سالگی

نیازهای بدن کودکان به انرژی دراین سنین ,به طور متوسط حدود۲۸۰۰ کالری در ۲۴ ساعت یعنی شبیه افراد بالغ است،به طوری که در سنین ۷ تا ۸ سالگی کمی کمتر و در سنین ۹ تا ۱۰ سالگی کمی بیشتر از افراد بالغ نیاز به کالری دارند. هرچه سن کودکان بیشتر می‌شود,نیاز آنها به مواد غذایی افزایش می‌یابد.از طرفی نیاز دختران به کالری کمتر از پسران است.

چربی:دراین سنین چربی غذای کودکان بایدحدود ۳۰ درصدتمام کالری مورد نیاز بدن آنها را تشکیل و حداکثر ۱۰ درصد آن,چربی اشباع شده‌مانند چربی گوشت‌ها,کره و روغن‌های جامد و بقیه از چربی اشباع نشده مانند روغن‌های گیاهی مایع مثل روغن زیتون ,آفتاب گردان ,کنجد وذرت باشد.

کودکان در این سنین دوست دارندغذای شیرین وچرب بخورند,مخصوصا اگر در آنها مغزها یا آجیل به‌کار رفته باشد,مانند شکلات ,شیرینی,بستنی و غیره.این نوع غذاهای چرب و شیرین گرچه خوشمزه ومطبوع کودکان است،ولی جایگزین غذای اصلی کودک می شود و باعث افزایش وزن و چاقی او ‌می‌گردد.

مادر برای تهیه‌ی غذای خانواده ,باید از روغن‌های خوب و مناسب  که در حرارت اطاق مایع هستند,استفاده کند و از روغن‌هایی که جامد هستند مانند چربی گوشت ها ,خامه,کره و روغنهای جامد کمتر بهره ببرد.

چربی گوشت ماهی مناسب و خوب است,ولی پوست مرغ وماهی دارای چربی نامناسب است.حدود ۶۰ درصد از چربی موجود در شیر و لبنیات از نوع نامناسب است.جگر، قلوه وکله پاچه دارای مقادیر زیادی کلسترول هستندکه خوردن آنها باعث افزایش کلسترول خون کودک می‌شود.

بنابراین برای تهیه غذای کودکان باید:

۱-از گوشت مرغ وماهی بدون پوست استفاده کرد.

۲-غذا را به شکل آب پز یا کبابی تهیه و کمتر با روغن سرخ کرد.

۳-اگر غذا سرخ می‌شود,از مقدار کمی روغن,آن هم روغن مایع روی حرارت کم استفاده کنید.

۴-به جای شیر و لبنیات معمولی از انواع کم چرب آن استفاده کنید.

مواد پروتئینی:کودکان در سنین ۷تا۱۱سالگی به مواد پروتئینی نیاز دارند که شامل پروتئین‌های حیوانی(گوشت ,تخم مرغ,شیرولبنیات)وپروتئین های گیاهی(غلات,حبوبات,آجیل‌ها,سبزی‌های برگ دارسبز) باشد؛به‌طوری که در مجموع حدود ۱۵ درصدکالری مورد نیاز بدن کودک از مواد پروتئینی تامین شود.

میوه ها وسبزی ها:در این سنین باید میوه‌ها و سبزی‌ها در غذای کودکان گنجانده شود.از این طریق کودک هم به ویتامین‌های موجود در سبزیجات و میوه‌جات دسترسی پیدامی‌کندو هم به علت وجود فیبر در آنها دچار یبوست نمی‌شود.

کلسیم:درسنین ۷تا۱۱ سالگی ,کودکان جهش رشدی دارند,بنابراین باید مقدار کافی کلسیم در رژیم غذایی آنها وجود داشته باشد.منبع اصلی کلسیم ,شیر و لبنیات است که باید در رژیم غذایی کودک گنجانده شودتا نیاز بدن ,مخصوص”کلسیم مورد نیاز استخوان‌ها تامین گردد.در این سال‌ها خوردن غذای میان وعده‌ای بسیار مهم است,زیرا مصرف تنها سه نوبت غذا(صبح وظهر وشب)برای کودک در حال رشد وفعالیت جسمی و مغزی است, اصلا کافی نیست و همان‌طور که ذکر شد بدن او نیاز به همه‌ی مواد غذایی,مخصوصا گلوکز در تمام شبانه روز دارد که باید در جریان خون کودک وجود داشته باشد.بنابراین غذای میان وعده‌ای سالم و کافی باید در اختیار کودکان دبستانی قرارداده شودتا آنها بتواننددر فاصله‌ی وعده‌های غذایی اصلی ,از میان وعده‌ها هم استفاده کنند. کودکان در این سنین به خوردن غذای بیرون از خانه,دکه ورستوران‌ها وغذاهایی مانند ساندویچ,همبرگر ,پیتزا…تمایل دارند.این نوع غذاها ممکن است از نظر ترکیب و روش پخت,سالم وبهداشتی نباشد.بنابراین پدر ومادر باید سعی کنندغذاهای مطبوع و دلخواه کودک را در منزل تهیه نمایندو در اختیار او قرار دهند و سعی کنند غذا خوردن بیرون از خانه را به یکی دوبار در هفته محدود کنند.