ترنجبین، دوای دردها

ترنجبین، دوای دردها

گیاه‌شناسی

ترنجبین را به فارسی ترانگبین یا ترنگبین و به عربی، ترنجبین می‌نامند.

ماده‌ای است شیرین که به شکل شبنم روی گیاه خارشتر یا خاربز می‌نشیند. بررسی‌های علمی نشان می‌دهد این شیرابه‌های قندی در نتیجه‌ی عمل حشره‌ای به‌طور طبیعی و با ایجاد شکاف به خارج تراوش می‌شود.

در فصل گرمای زیاد و در اواخر تابستان، شب‌ها روی برگ‌ها و شاخه‌های این گیاه قطره‌های ترنجبین ظاهر می‌شود و روستایی‌ها، صبح‌های خیلی زود، قبل از طلوع آفتاب آن را جمع‌آوری می‌کنند. معمولا در مناطقی که این گیاه ترنجبین نمی‌دهد، به مصرف تعلیف دام، شتر و بز می‌رسد؛ به همین دلیل این گیاه به خارشتر یا خاربز معروف شده است. البته در مناطقی که گیاه ترنجبین دارد نیز شتر و بز خیلی دوست دارند از آن تعلیف شوند و پروار هم می‌شوند. گیاه خارشتر، درختچه یا بوته خاری است که در بیابان‌ها و دشت‌های کم ارتفاع ایران مانند خراسان، یزد، تبریز، زرند، اطراف قم و بوشهر به‌طور خودرو و فراوان دیده می‌شود.

ترنجبین حاوی ترکیبات قندی مختلفی چون گلوکز، فروکتوز، ساکاروز و تری‌ساکارید است که به راحتی در آب حل می‌شود. در قدیم از ترنجبین در کارخانجات ساده‌ی قندگیری به‌طور سنتی قند می‌گرفتند، ولی بعدها چون فروش ترنجبین از نظر دارویی بازار بهتری پیدا کرد، آن را فقط به عنوان دارو می‌فروختند.

طبیعت

ترنجبین طبع گرم و تر دارد.

خواص درمانی

* ترنجبین ملین و مسهل است. دوز مصرفی آن به عنوان ملین برحسب سن بیمار، بین ۱۰ تا ۷۰ گرم است که با کمی آب مصرف می‌شود. گیاه ترنجبین اگر به مقدار کم خورده شود، ملین و اگر به مقدار زیاد مصرف شود، مسهل است.

* برای تسکین عطش و تب مفید است.

* در تسکین سرفه و درد سینه کاربرد دارد.

* خاصیت ضدعفونی کنندگی خوبی دارد و میکروب‌ها را از بین می‌برد؛ به همین دلیل برای درمان بیماری‌های عفونی استفاده می‌شود.

* اگر ترنجبین با آب زیره خورده شود، برای دفع صدای شکم که با تب خفیفی توام باشد، نافع است.

* خوردن ترنجبین با آب پنیر برای اخراج اخلاط سوخته، با ماءالشعیر برای دفع اخلاط گرم و با کره برای باز کردن ادرار (در مواردی که ترشح ادرار بند می‌آید) مفید است.

* جوشانده‌ی آن معرق است.

* گل‌های ترنجبین برای درمان بواسیر مفید است.

* مالیدن روغن برگ‌های ترنجبین روماتیسم را تسکین می‌دهد.

* عرق گیاه ترنجبین اگر کم‌کم خورده شود، برای دفع سنگ کلیه و مثانه تا حدودی موثر است.

آب ترنجبین

برای تهیه‌ی آب ترنجبین، مقداری ترنجبین را در آب جوش حل می‌کنند، سپس مایع صاف روی آن را بر می‌دارند و می‌گذارند قدری بماند تا مواد خارجی آن ته‌نشین شود. حالا مایع صاف شده‌ی روی آن، آماده‌ی خوردن است. آب ترنجبین اگر صبح ناشتا خورده شود، موثرتر است. مقدار خوراکی معمول آن ۱۲ تا ۳۵ گرم است.

 عوارض جانبی

* بسیاری از خانواده‌ها برای بهبود زردی کودک خود از مخلوط ترنجبین و آب قند استفاده می‌کنند که این مواد، نه تنها تاثیری در بهبود زردی کودک ندارند، بلکه باعث اسهال و استفراغ نوزاد نیز می‌شوند. در یک مطالعه‌ی تحقیقاتی مشخص شد علی‌رغم باورهای بومی مبنی بر تاثیر ترنجبین در کاهش زردی نوزادی، تجویز این ماده اثر قابل‌توجهی در درمان زردی ندارد.

* بیماران مبتلا به حصبه، اسهال خونی، بواسیر، خون ادراری و آبله باید از خوردن ترنجبین خودداری کنند.

* ترنجبین برای طحال و اشخاص گرم مزاج مضر است.