عناب، پرخاصیت ناب

عناب، پرخاصیت ناب

گیاه‌شناسی

عناب درختي به ارتفاع ۶ تا ۱۲ متر است که پوست تنه‌ی آن، ناصاف و چوبی محكم و به رنگ قهوه‌اي دارد. شاخه‌هاي جوان آن در ابتدا سبز رنگ و سپس قرمز تيره مي‌شوند. در عناب دو نوع شاخه وجود دارد؛ تعداد زيادي از شاخه‌ها خزان كننده‌اند و در فصل زمستان از درخت جدا شده و به زمين مي‌ريزند، گل و ميوه‌ها روي اين شاخه‌ها تشكيل مي‌شوند. برخي ديگر از شاخه‌ها دايمي بوده و باعث رشد سالانه‌ی درخت مي‌شوند. در هر شاخه‌ی خزان‌كننده، ۵ تا ۱۲ خوشه گل جانبي و در هر خوشه ۷ تا ۱۴ گل زرد رنگ به قطر سه تا شش ميلي‌متر وجود دارد. گل عناب دو جنسي بوده و به وسيله‌ی حشرات گرده افشاني مي‌شود. ميوه‌ی عناب سفت، مدور و در مراحل اوليه سبز رنگ است كه با رشد ميوه، به تدریج زرد شده و در زمان رسيدن به رنگ قرمز تيره (عنابي) در مي‌آيد و هسته‌ی آن سخت و استخواني است. ميوه‌هاي خشك عناب شبيه خرماست، به همين دليل به آن خرماي چيني مي‌گويند.

خاستگاه جغرافیایی

عناب مقاومت بالایی نسبت به شوري و خشکی دارد و دماهای بسیار پایین را نیز تحمل می‌کند. اين گياه مقاوم به کم آبي بوده و در برخی از مناطق به صورت دیمی مي‌رويد. در بهار ديرتر از ساير درختان، رشد رويشي خود را شروع کرده و در پایيز نيز قبل از همه‌ی درختان خزان مي‌کند، بنابراین از سرماي ديررس بهار و زودرس پایيز در امان است. درخت عناب از درختان بسیار نورپسند محسوب می‌شود، بنابراین تراکم آن را به گونه‌ای درنظر می‌گیرند که درخت بیشترین مقدار نور را جذب کند. مناسب‌ترین خاک برای پرورش عناب، خاک‌های شنی لومی و عمیق است.

درخت عناب، بومي آسياي جنوب شرقي، آسياي ميانه و قفقاز است كه از چند هزار سال قبل در كشورهايي مانند چين، هندوستان، افغانستان، پاكستان و ايران كشت مي‌شده و سپس به كشورهاي اطراف درياي مديترانه از جمله سوريه، ايتاليا، فرانسه، اسپانيا و بعد به كشورهاي شمال آفريقا منتقل شده است. عناب از گياهان بومي فلات ايران است و به طور عمده در استان‌هاي خراسان، گلستان، مازندران، فارس، اصفهان، مركزي، يزد، كرمان، لرستان، همدان، تهران، قزوين و قم مشاهده می‌شود.

ترکیبات شیمیایی

بافت میوه عناب از لحاظ ویتامین‌ها به خصوص ویتامین C بسیار غنی است. واریته‌های عناب معمولا ۲۰ تا ۳۰ درصد مواد قندی و ۸/۰ تا ۲ درصد پروتئین هستند. قندهای آزاد در عناب خشک شده شامل ۵۰ درصد ساکارز و مقداری گلوکز و فروکتوز است. میوه‌ی عناب همچنین مقدار زیادی موسیلاژ، اسید مالیک و اسید سیتریک دارد و برگ آن حاوی ماده‌ای به نام «زی زی فین» است. از دیگر مواد تشکیل‌دهنده‌ی عناب می‌توان به ساپونین‌ها، فلاونوئیدها، ویتامین‌های B و A، کلسیم، فسفر و آهن اشاره کرد. در عصاره‌ی چوب عناب، یک ماده قابل تبلور به نام اسید «زی زی فیك» و تاننی به نام «اسید زی زی فوماتیك» و نوعی ماده قندی وجود دارد. هسته‌ی عناب دارای روغنی شامل اولئیک اسید، لینولئیک اسید، پالمتیک اسید و فیتوسترول است.

طبیعت

عناب از نظر طب قديم ايران معتدل است؛ البته بوعلي سينا اعتقاد داشت طبیعت عناب كمي سرد است.

اشکال دارويي

جوشانده‌: پنجاه گرم عناب را در يك ليتر آب بريزيد و بجوشانيد تا حجم آن دو سوم شود.

جوشانده‌ي عناب و جو: چهار دانه عناب را با بيست و پنج گرم جو پوست كنده مخلوط كنيد، در دو ليتر آب بريزيد و آن‌قدر بجوشانيد تا جو به اصطلاح شكفته شود و يك و نيم ليتر آب باقي بماند. اين جوشانده را بگذاريد بماند تا ته نشين شود، سپس روي آن را برداريد و بنوشيد.

خيس‌كرده‌: بيست دانه عناب، سي دانه مويز و سي‌دانه سپستان و هفده گرم شاخه‌ي گلدار بنفشه را در نيم ليتر آب خيس كنيد و بگذاريد تا صبح بماند. سپس آن را صاف كنيد و با پنجاه گرم شير خشت و پنجاه گرم ترنجبين مخلوط كنيد تا كاملا حل شود و مقداري گلاب به آن اضافه كنيد و سپس بنوشيد.

خواص درمانی

– عناب به دليل داشتن لعاب زياد، نرم‌كننده‌ي سينه است.

– ملين است، به خصوص اگر آن را با آب يا شير بجوشانيد.

– ادرار را زياد مي‌كند.

– براي درمان بيماري‌هاي سينه از جوشانده‌ي عناب، انجير، خرما و كشمش استفاده كنيد.

– عناب آرام‌كننده‌ي اعصاب است.

– خون‌ساز است و خون را تميز مي‌كند.

– از جوشانده‌ي عناب براي پايين آوردن تب استفاده كنيد.

– ضدسرفه است.

– خواب‌آور است و بي‌خوابي را برطرف مي‌كند.

– جوشانده‌ي پوست درخت عناب، دارویي ضداسهال است.

– آسم و تنگي نفس را برطرف مي‌كند.

– براي التيام زخم‌ها و جراحت‌هاي كهنه، گرد ريشه‌ي خشك شده‌ي عناب را روي آن‌ها بپاشيد.

– رشد موي سر را زياد مي‌كند.

– جوشانده‌ي برگ و پوست درخت عناب را براي شست‌وشوي چشم به كار ببريد.

– سوپ عناب كه با گوشت پخته شده باشد، شير مادران شيرده را زياد مي‌كند.

– جوشانده‌ي عناب گرفتگي صدا را بر طرف مي‌كند و براي سرفه و درد سينه مفيد است.

– براي تسكين درد كبد، كليه و مثانه از جوشانده‌ي عناب استفاده كنيد.

– دستگاه‌ هاضمه را قوي مي‌كند.

– براي تقويت عمومي بدن مفيد است.

– حافظه را تقويت مي‌كند.

– كم اشتهايي را از بين مي‌برد.

– براي درمان سرطان، آب عناب را با كاهو بخوريد.

مضرات

* عناب در اشخاص سرد مزاج توليد گاز و نفخ مي‌كند. اين‌گونه اشخاص بايد عناب را با شكر و مويز بخورند.

* عناب نيروي جنسي را كم مي‌كند، بنابراين بايد با غذاهاي محرك مانند عسل خورده شود.

منبع: گیاهان معجزه‌گر – دكتر سهراب خوشبين